Film braci Sekielskich “Korzenie z\u0142a” mia\u0142 zaprezentowa\u0107 histori\u0119 SKOK\u00f3w g\u0142\u00f3wnie w oparciu o SKOK Wo\u0142omin. O samych SKOKach film niewiele m\u00f3wi. Tw\u00f3rcy skupili si\u0119 na w\u0105tkach zwi\u0105zanych z jednym z najwi\u0119kszych Kas i zaprezentowali je w konwencji kryminalno-szpiegowskiej. Przypominam wobec tego m\u00f3j tekst z grudnia 2014. Tekst napisany nied\u0142ugo po tym, jak SKOKi dosta\u0142y si\u0119 w ko\u0144cu pod nadz\u00f3r KNF i na \u015bwiat\u0142o dzienne zacz\u0119\u0142y wychodzi\u0107 problemy finansowe cz\u0119\u015bci z nich.<\/p>\n
Temat Sp\u00f3\u0142dzielczych Kas Oszcz\u0119dno\u015bciowo Kredytowych (SKOK) jako\u015b tak nie potrafi si\u0119 przebi\u0107 do medi\u00f3w by sta\u0107 si\u0119 przedmiotem powa\u017cnej debaty publicznej. A szkoda, bo jest kilka powod\u00f3w dla kt\u00f3rych warto rol\u0119 SKOK i ich dotychczasow\u0105 histori\u0119 przedyskutowa\u0107. Z jednej strony dochodz\u0105ce od lat informacje o patologiach w SKOK, potwierdzone przez KNF. Z drugiej za\u015b, SKOK tak naprawd\u0119 od dawna nie s\u0105 tym czym pierwotnie mia\u0142y by\u0107.<\/em><\/p>\n Obywatel taki jak ja, by czego\u015b dowiedzie\u0107 si\u0119 o sektorze SKOK, ma do dyspozycji spory ju\u017c wachlarz informacji. Dane KNF i GUS o sytuacji finansowej SKOK. Ciekawy i wnikliwy materia\u0142 opisowy KNF dot. sytuacji prawno-finansowej SKOK. Oraz bogaty materia\u0142 tzw. zwyk\u0142ych medi\u00f3w, kt\u00f3re od co najmniej 10 lat, opisuj\u0105 co si\u0119 w SKOK dzieje. I mam tu r\u00f3wnie\u017c na my\u015bli m.in. media jak tygodnik Polityka czy Gazet\u0119 Wyborcz\u0105, kt\u00f3re od lat opisuj\u0105 nieprawid\u0142owo\u015bci w funkcjonowaniu SKOK i \u2013 co trzeba podkre\u015bli\u0107 \u2013 wygrywaj\u0105 procesy z \u2018obro\u0144cami\u2019 SKOK.<\/em><\/p>\n To i\u017c dalej b\u0119d\u0119 do\u015b\u0107 krytyczny wobec SKOK, odnosi si\u0119 do dotychczasowych do\u015bwiadcze\u0144 i praktyki, a nie samej idei przy\u015bwiecaj\u0105cej SKOK w chwili ich powo\u0142ywania. SKOK mog\u0105 i powinny dalej istnie\u0107.<\/em><\/p>\n SKOK powsta\u0142y w oparciu o ustaw\u0119 z 1995 r. Ustawa ta dawa\u0142a ramy prawne dla czego\u015b co potocznie znamy pod nazw\u0105 kas zapomogowo-po\u017cyczkowych. Tworz\u0105c SKOK otwarto drog\u0119 dla dzia\u0142alno\u015bci depozytowo-kredytowej poza systemem bankowo\u015bci komercyjnej oraz tzw. lichwiarskiej. Ustawa o SKOK skierowana by\u0142a do ma\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci powi\u0105zanych zawodowo, organizacyjnie, spo\u0142ecznie itp. Cz\u0142onkowie tych spo\u0142eczno\u015bci, znaj\u0105c si\u0119 wzajemnie, mieli mocno redukowa\u0107 ryzyko dzia\u0142alno\u015bci, decydowa\u0107 o polityce finansowej. Dodatkowo, co warto podkre\u015bla\u0107, SKOK to sp\u00f3\u0142dzielnie gdzie dzia\u0142alno\u015bci instytucji opiera si\u0119 na osobach, a nie wniesionym kapitale. Opr\u00f3cz tego korzy\u015bci\u0105 dla cz\u0142onk\u00f3w SKOK mia\u0142 by\u0107 fakt i\u017c s\u0105 one (formalnie) instytucjami typu non-profit i do\u015b\u0107 szybko SKOK zosta\u0142y zwolnione z CIT. Dzi\u0119ki temu mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystnego lokowania depozyt\u00f3w i\u00a0\u00a0\u2013 przede wszystkim \u2013 zaci\u0105gania kredyt\u00f3w otrzyma\u0142y osoby, kt\u00f3re dla bankowo\u015bci komercyjnej nie by\u0142y przedmiotem zainteresowania lub us\u0142ugi by\u0142y za drogie i trudne do zdobycia. SKOK co do zasady skierowane by\u0142y do os\u00f3b fizycznych, a oferta finansow\u0105 dla ma\u0142ych firm mia\u0142a by\u0107 ograniczona praktycznie do cz\u0142onk\u00f3w SKOK. Te i szereg innych ogranicze\u0144 (np. produktowe) mia\u0142o uniemo\u017cliwi\u0107 (czy raczej utrudni\u0107) wej\u015bcie SKOK na pole bankowo\u015bci komercyjnej, gdzie inna jest skala, zakres dzia\u0142alno\u015bci, wymagania i inne ryzyka.<\/em><\/p>\n Jak si\u0119 szybko okaza\u0142o, osoby i instytucje kieruj\u0105ce sektorem SKOK, niemal od razu porzuci\u0142y ide\u0119 tworzenia ma\u0142ych instytucji finansowych dla ma\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci i zacz\u0119\u0142y tworzy\u0107 (lub przynajmniej akceptowa\u0107) co\u015b na kszta\u0142t sektora komercyjnego o dzia\u0142alno\u015bci zbli\u017conej do bankowej. Do\u015b\u0107 \u0142atwo i zgrabnie omini\u0119to ograniczenia dotycz\u0105ce cz\u0142onkostwa (m.in. pomys\u0142 na zapisanie si\u0119\u00a0\u00a0do og\u00f3lnopolskich zwi\u0105zk\u00f3w czy stowarzysze\u0144). Samo cz\u0142onkostwo w sp\u00f3\u0142dzielniach i wynikaj\u0105ce st\u0105d prawa, sta\u0142y si\u0119 tylko atrap\u0105. Ju\u017c od drugiej po\u0142owy lat 90-tych, sektor SKOK zacz\u0105\u0142 coraz silniej odchodzi\u0107 od tego czym mia\u0142 by\u0107. Obok ma\u0142ych SKOK opartych na zak\u0142adach pracy, innych spo\u0142eczno\u015bciach czy do\u015b\u0107 ograniczonych regionalnie, powsta\u0142o kilka- kilkana\u015bcie SKOK\u00f3w na kt\u00f3re przypada niemal trzy-czwarte aktyw\u00f3w sektora. To s\u0105 ju\u017c du\u017ce podmioty o ponadregionalnym zasi\u0119gu. Zaledwie 13 (z 55) SKOK\u00f3w ma liczb\u0119 cz\u0142onk\u00f3w do 5 tys. os\u00f3b. Jak s\u0105dz\u0119, powy\u017cej tej liczby doprawdy trudno m\u00f3wi\u0107 o spo\u0142eczno\u015bci, w kt\u00f3rej ludzie si\u0119 znaj\u0105.<\/em><\/p>\n Z biegiem lat sektor SKOK dynamicznie si\u0119 rozwija\u0142. Aktywa rocznie ros\u0142y w tempie dwucyfrowym. W po\u0142owie tego roku sektor mia\u0142 2,7 mln klient\u00f3w (czyli de facto sp\u00f3\u0142dzielc\u00f3w) i aktywa o warto\u015bci ponad 18 mld z\u0142. Bior\u0105c pod uwag\u0119 silne powi\u0105zania personalno-kapita\u0142owe oraz o innym charakterze w sektorze, posta\u0142 organizm quazi bankowy , kt\u00f3ry w rankingu bank\u00f3w (wg warto\u015bci aktyw\u00f3w) zaj\u0105\u0142by miejsce pod koniec drugiej dziesi\u0105tki.<\/em><\/p>\n Rozrost sektora SKOK na przestrzeni lat do\u015b\u0107 szybko pozwoli\u0142 dostrzec jego wady, kt\u00f3rych skutki w\u0142a\u015bnie odkrywa KNF. Dzia\u0142ania os\u00f3b i instytucji odpowiedzialnych za funkcjonowanie sektora SKOK i poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w, wskazuj\u0105 \u017ce ju\u017c w pierwszych latach po wej\u015bciu w \u017cycie ustawy (1995) sektor SKOK by\u0142 przekszta\u0142cany praktycznie w sie\u0107 komercyjnych instytucji finansowych. Z biegiem lat liczba SKOK mala\u0142a na rzecz du\u017cych instytucji, kt\u00f3re z ruchem sp\u00f3\u0142dzielczym nie maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego. Ustalone zasady zarz\u0105dzania ryzykiem i nadzoru nie by\u0142y do tego dostosowane, czego efekty by\u0142y ju\u017c widoczne przed kilku laty. Do tego sektor SKOK okaza\u0142 si\u0119 podatny na kontakty ze \u015bwiatem polityki. Zale\u017cno\u015b\u0107 by\u0142a zreszt\u0105 obustronna. Kierownictwo sektora ch\u0119tnie kontaktowa\u0142o si\u0119 i wspiera\u0142o media i polityk\u00f3w reprezentuj\u0105cych prawic\u0119, a ci bronili i lobbowali na rzecz SKOK jak tylko mogli. W efekcie system SKOK dosta\u0142 si\u0119 pod kontrol\u0119 KNF dopiero dwa lata temu, a pod opiek\u0119 BFG rok temu. Zdecydowanie za p\u00f3\u017ano.<\/em><\/p>\n Obecnie dwa SKOKi oddano bankom komercyjnym, a dwa w zasadzie zbankrutowa\u0142y, poniewa\u017c na \u2018leczenie\u2019 by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano. Z\u0142o\u017cone w nich depozyty odpowiadaj\u0105 za 26% depozyt\u00f3w sektora, a liczba cz\u0142onk\u00f3w to 11% cz\u0142onk\u00f3w SKOK og\u00f3\u0142em. Natomiast sam tylko SKOK Wo\u0142omin to ok. 20% portfela kredytowego SKOK og\u00f3\u0142em. Generalnie jako\u015b\u0107 portfela kredytowego sektora SKOK w chwili przej\u0119cie kontroli przez KNF by\u0142a zdecydowanie gorsza od wynik\u00f3w w sektorze bankowym.<\/em><\/p>\n Najgorsze jest to, \u017ce przej\u0119cie nadzoru (KNF) i odpowiedzialno\u015bci (BFG) za SKOK przez \u2018pa\u0144stwo\u2019 ujawnia\u0142o tragizm sytuacji. Zakres powi\u0105za\u0144 kapita\u0142owych i personalnych w systemie SKOK oraz podpisane wcze\u015bniej umowy mocno utrudniaj\u0105 restrukturyzacj\u0119 zagro\u017conych SKOK. Niestety odpowiedzialno\u015b\u0107 (konsekwencje) za b\u0142\u0119dy spada na sektor bankowy i jego klient\u00f3w. W przypadku SKOK Wsp\u00f3lnota i Wo\u0142omin trzeba by\u0142o uruchomi\u0107 wyp\u0142at\u0119 depozyt\u00f3w ze \u015brodk\u00f3w BFG. Warto\u015b\u0107 depozyt\u00f3w kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 formalnie sp\u0142acone przekracza rozmiary strat klient\u00f3w z powodu bankructwa AmberGold.<\/em><\/p>\n Wbrew pozorom, wg danych KNF, SKOK wcale nie kierowa\u0142y swoich us\u0142ug tylko do os\u00f3b o ma\u0142ych zasobach kapita\u0142owych czy nie b\u0119d\u0105cych przedmiotem zainteresowania sektora bankowego. Wielko\u015bci depozyt\u00f3w i kredyt\u00f3w potwierdzaj\u0105, \u017ce SKOK sta\u0142y si\u0119 organizmami komercyjnymi z us\u0142ugami dla dobrze uposa\u017conych klient\u00f3w. Zreszt\u0105 w ostatnich latach chyba w ka\u017cdym mie\u015bcie by\u0142o wida\u0107 jak plac\u00f3wki SKOK\u00f3w z bocznych ulic przenosi\u0142y si\u0119 na g\u0142\u00f3wne ulice handlowe.<\/em><\/p>\n Rozw\u00f3j SKOK potwierdzi\u0142 i\u017c patriotyczne budowanie sektora finansowego opartego na krajowym kapitale i przy niezdrowym powi\u0105zaniu ze \u015bwiatem polityki, ko\u0144czy si\u0119 nieszcz\u0119\u015bliwie i rodzi szereg patologii za kt\u00f3re p\u0142ac\u0105 obywatele. Historia SKOK to dobry przyk\u0142ad na to czym si\u0119 ko\u0144czy \u2018patriotyzm\u2019 w finansach i niebezpieczne zwi\u0105zki ze \u015bwiatem polityki. Biznesowi i polityczni autorzy pora\u017cki mog\u0105 obecnie ponie\u015b\u0107 co najwy\u017cej kar\u0119 polityczn\u0105 i moraln\u0105. Kary finansowej nie b\u0119dzie. Za b\u0142\u0119dy w nadzorze SKOK zap\u0142ac\u0105 przede wszystkim klienci bank\u00f3w, poniewa\u017c w SKOK nie wyst\u0119puje odpowiednik kapita\u0142u w\u0142a\u015bcicieli (w\u0142adz) w rozumieniu sp\u00f3\u0142ek z oo czy sa oraz odpowiedzialno\u015bci za b\u0142\u0119dy.<\/em><\/p>\n SKOK mia\u0142y by\u0107 szans\u0105 na rozw\u00f3j us\u0142ug finansowych poza systemem komercyjnym, gdzie nadz\u00f3r i zasady zarz\u0105dzania ryzykiem mia\u0142y by\u0107 zast\u0105pione spo\u0142eczn\u0105 kontrol\u0105 i wsp\u00f3lnym zarz\u0105dzaniem. S\u0105dz\u0119, \u017ce skromny procent sektora obecnie odpowiada tej idei. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 szybko posz\u0142a w stron\u0119 bankowo\u015bci komercyjnej upatruj\u0105 w tym szansy na sukces czy spos\u00f3b na przetrwanie. Niestety nawet dynamiczny ich rozw\u00f3j nie by\u0142 w stanie zapobiec finansowym skutkom patologii i b\u0142\u0119d\u00f3w w cz\u0119\u015bci SKOK. (r\u00f3wnie\u017c) Niestety kierownictwo sektora i jego nadz\u00f3r nie przeciwdzia\u0142a\u0142y brni\u0119ciu sektora w stron\u0119 obszaru zastrze\u017conego dla bankowo\u015bci komercyjnej.<\/em><\/p>\n To paradoks, ale sami tw\u00f3rcy i zarz\u0105dzaj\u0105cy SKOK i ich polityczni mocodawcy, o\u015bmieszyli ide\u0119 \u2018uspo\u0142ecznionych\u2019 us\u0142ug finansowych. Pozostaje tylko wierzy\u0107, \u017ce uda si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do tej szczytnej idei w szerszym zakresie ni\u017c obecnie.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Film braci Sekielskich “Korzenie z\u0142a” mia\u0142 zaprezentowa\u0107 histori\u0119 SKOK\u00f3w g\u0142\u00f3wnie w oparciu o SKOK Wo\u0142omin. O samych SKOKach film niewiele m\u00f3wi. Tw\u00f3rcy skupili si\u0119 na w\u0105tkach zwi\u0105zanych z jednym z najwi\u0119kszych Kas i zaprezentowali je w konwencji kryminalno-szpiegowskiej. Przypominam wobec … Czytaj dalej