![\"2017_03_05_1procOPP_struktura\"](\"resources\/2017_03_05_1procOPP_struktura.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Po raz czternasty przyst\u0119pujemy w tym roku do skorzystania z prawa wskazania, komu pomo\u017cemy w ramach ulgi 1% na organizacje po\u017cytku publicznego (OPP). Po up\u0142ywie tak d\u0142ugiego czasu mamy ju\u017c sporo danych o dzia\u0142aniu ulgi i naszych preferencjach. Warto si\u0119 wi\u0119c pokusi\u0107 o podsumowanie i zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilka mankament\u00f3w.<\/p>\n
Sama idea 1% na OPP jest szczytna. Obywatele dostali prawo wsp\u00f3\u0142uczestnictwa w podziale \u015brodk\u00f3w publicznych. Ulga 1% na OPP wydawa\u0142a si\u0119 wychodzi\u0107 naprzeciw naszym oczekiwaniom i przekonaniu, \u017ce lepiej ni\u017c tzw. w\u0142adza potrafimy wydawa\u0107 pieni\u0105dze. My, suweren, wskazujemy palcem, komu rozdamy kilkaset mln z\u0142otych rocznie. Mo\u017ce zabrzmi to prowokacyjnie, ale w rozdawaniu pieni\u0119dzy i wskazywaniu komu trzeba pom\u00f3c, chyba jednak nie jeste\u015bmy lepsi od urz\u0119dnik\u00f3w. Poni\u017cej pokazuj\u0119 to w oparciu o dane.<\/p>\n
W ramach OPP mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 fundacje, stowarzyszenia czy zwi\u0105zki wyznaniowe. Spektrum wsparcia przedmiotu dzia\u0142alno\u015bci jest niezwykle szerokie: ochrona zdrowia, edukacja, badania naukowe, sport, rekreacja, ochrona \u015brodowiska, pomoc spo\u0142eczna i inne. Obywateli zostali wi\u0119c obdarzeni prawem decydowania, ale i odpowiedzialno\u015bci\u0105.<\/p>\n
![\"2017_03_05_wykres\"](\"resources\/2017_03_05_wykres.png\")
<\/p>\n
Dla podatnik\u00f3w ulga jest neutralna. Mo\u017cemy z niej skorzysta\u0107 lub nie. Je\u015bli nie, to pa\u0144stwu pozostawiamy decyzj\u0119 na co pieni\u0105dze b\u0119d\u0105 skierowane. I ju\u017c na pocz\u0105tku wyszed\u0142 pewien mankament. O ile o ulgach, kt\u00f3re s\u0105 dla nas korzystne, wie\u015bci rozchodz\u0105 si\u0119 dynamicznie, to w przypadku ulgi 1%, potrzeba by\u0142o kilku lat by zach\u0119ci\u0107 szersze kr\u0119gi spo\u0142ecze\u0144stwa do skorzystania z prawa do niej. Opr\u00f3cz akcji informacyjnych, du\u017cym krokiem by\u0142a pomoc natury technicznej. Od 2008 ju\u017c nie musimy wykonywa\u0107 przelewu samodzielnie, a wystarczy wskaza\u0107 konkretn\u0105 OPP przy okazji rozliczenia si\u0119 z PIT. Reszt\u0119 robi\u0105 za nas urz\u0119dnicy skarbowi.<\/p>\n
Liczba podatnik\u00f3w korzystaj\u0105cych z obywatelskiego prawa ros\u0142a z 80 tys. w 2004 r. do ponad 11 mln w 2012 r. W kolejnych latach liczba podatnik\u00f3w ros\u0142a ju\u017c tylko o kilka procent rocznie. Podobnie wygl\u0105da\u0142 przyrost liczby OPP. Od 2,2 tys. w 2004 r. do 7,9 tys. w 2011 r. (mowa o OPP aktywnych). Do 2016 r. liczba aktywnych OPP zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 ju\u017c tylko o ok. 1 tys. Zapewne jednym z powod\u00f3w s\u0142abni\u0119cia tempa przyrostu liczby OPP by\u0142 i jest problem z dost\u0119pem do wielkiego tortu jakim jest kilkaset mln z\u0142. rocznie. Ponownie da\u0142o zna\u0107 o sobie nasze lenistwo.<\/p>\n
Wg niekt\u00f3rych pomys\u0142odawc\u00f3w i zwolennik\u00f3w 1% na OPP, mieli\u015bmy za pomoc\u0105 ulg wspiera\u0107 m.in. spo\u0142eczne inicjatywy o zasi\u0119gu lokalnym. Wychodzi\u0142o to naprzeciw przekonaniu, \u017ce w\u0142adza nie dostrzega lokalnych spo\u0142eczno\u015bci i \u017ale dzieli publiczne pieni\u0105dze.<\/p>\n
Niestety, niemal oda razu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wspieramy g\u0142\u00f3wnie du\u017ce OPP, kt\u00f3re znamy z medi\u00f3w. Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce nie chce nam si\u0119 nawet rozejrze\u0107 we w\u0142asnej gminie i sprawdzi\u0107 gdzie i kto potrzebuje wsparcia. Akcje informacyjne ma\u0142ych i \u015brednich OPP maj\u0105 na nas, jak wida\u0107, raczej ograniczony wp\u0142yw. Zjawisko niestety powoli przybiera na sile i warto co\u015b z tym zrobi\u0107. Jeszcze w 2011 r. na 1% podmiot\u00f3w z grupy blisko 8 tys. OPP, przypada\u0142o a\u017c 54% pozyskanych t\u0105 drog\u0105 \u015brodk\u00f3w (czyli ponad po\u0142ow\u0119 z 400 mln z\u0142). Cztery lata p\u00f3\u017aniej na 1% podmiot\u00f3w przypada\u0142o ju\u017c 64% puli!. Ca\u0142a pula do podzia\u0142u wynios\u0142a niemal 560 mln z\u0142.<\/p>\n
Owszem, najwi\u0119ksze OPP maj\u0105 niejednokrotnie zasi\u0119g og\u00f3lnokrajowy, lub przynajmniej ponadregionalny, je\u015bli chodzi o \u015bwiadczon\u0105 pomoc. Nie ma co jednak ukrywa\u0107, \u017ce takim dzia\u0142aniem ograniczamy szanse rozwoju lokalnym inicjatywom. Tymczasem w wielu gminach s\u0105 kluby sportowe czy hospicja i domy opieki potrzebuj\u0105ce wsparcia. By\u0107 mo\u017ce warto rozwa\u017cy\u0107, by podatnik wskazywa\u0142 min. dwie organizacje (min. jedn\u0105 lokaln\u0105), je\u015bli jedna z nich ma zasi\u0119g ponadregionalny. Inny kryterium mo\u017ce by\u0107 skala pozyskanych \u015brodk\u00f3w w roku wcze\u015bniejszym przez dane OPP. Szczeg\u00f3\u0142y do rozwa\u017cenia.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce modyfikacja zasad kierowania kwoty ulgi, to karanie du\u017cych OPP za ich skuteczno\u015b\u0107. Wydaje mi si\u0119 jednak, \u017ce niekt\u00f3re OPP korzystaj\u0105 z rozpoznawalno\u015bci os\u00f3b kt\u00f3re je prowadz\u0105 i skutecznych akcji promocyjnych w mediach. Mediom za\u015b \u0142atwiej przychodzi promowanie OPP o wi\u0119kszym zasi\u0119gu i bardziej rozpoznawalnych. I tak powstaj\u0119 b\u0142\u0119dne ko\u0142o.<\/p>\n
Pewnym mankamentem, kt\u00f3ry wzbudza od kilka lat kontrowersje, jest skala \u015brodk\u00f3w jak\u0105 OPP przeznaczaj\u0105 na kampanie medialne. Nie ma co ukrywa\u0107, \u017ce istnieje silna zale\u017cno\u015b\u0107, mi\u0119dzy kampani\u0105 reklamow\u0105 (w tym ze znanymi aktorami czy muzykami) a skal\u0105 wp\u0142yw\u00f3w. \u015arednio, na kampanie medialne, OPP przeznaczaj\u0105 \u015brodki odpowiadaj\u0105ce 6% kwoty pozyskanej. Dysproporcja jest jednak ogromna i s\u0105 i takie OPP, w kt\u00f3rych udzia\u0142 wydatk\u00f3w na kampanie jest kilkakrotnie wi\u0119kszy.<\/p>\n
Warto wi\u0119c rozwa\u017cy\u0107 czy aby nie wprowadzi\u0107 ogranicze\u0144 procentowych lub kwotowych na tego typu akcje. Nie by\u0142oby to zapewne powa\u017cne ograniczenie, bo skoro kilkana\u015bcie mln Polak\u00f3w i tak automatycznie wskazuje jakie\u015b OPP, to przeznaczenie cz\u0119\u015bci \u015brodk\u00f3w na kampanie medialne jest marnotrawstwem i niepotrzebnym kosztem rywalizacji o \u015brodki.<\/p>\n
Wiele kontrowersji wzbudza wskazywanie konkretnej osoby w ramach OPP, dla kt\u00f3rej pomoc ma by\u0107 skierowana. Z jednej strony, wg niekt\u00f3rych pomys\u0142odawc\u00f3w, wsparcie mia\u0142o by\u0107 anonimowe, by unikn\u0105\u0107 sytuacji gdzie osoby samotne i ma\u0142o przedsi\u0119biorcze otrzymaj\u0105 ograniczon\u0105 pomoc. Z drugiej za\u015b trzeba doceni\u0107 determinacj\u0119 samych zainteresowanych (np. chorych), ich rodzin oraz przyjaci\u00f3\u0142, w organizacji wsparcia. Bywa, \u017ce akcje prowadzone s\u0105 przy organizacyjnym wsparciu zak\u0142ad\u00f3w pracy. Z innych akcji (np. medialnych) wida\u0107, \u017ce lubimy wspiera\u0107 konkretn\u0105 osob\u0119. Zapewne wynika to m.in. z mniejszej anonimowo\u015bci odbiorcy pomocy. Niestety nie dysponuj\u0119 odpowiednio szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 statystyk\u0105 w tym zakresie. Z ankiet wiadomo, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 OPP wola\u0142aby samodzielno\u015b\u0107 w podejmowaniu decyzji o rozdysponowaniu pomocy, m.in. by unikn\u0105\u0107 sytuacji gdy zebrane \u015brodki przekraczaj\u0105 potrzeby i jest problem z przekazaniem ich na inny cel, osob\u0119, czy generalnie zasadami gospodarowania ‘zindywidualizowan\u0105’ pomoc\u0105. 6 na 10 OPP w 2015 nie prowadzi\u0142o indywidulanych kont pomocy. O kompromis nie b\u0119dzie tu \u0142atwo. Proponuje walczy\u0107 tylko z ewentualnymi patologiami, by utrzyma\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 indywidualnego wsparcia.<\/p>\n
O ile paleta wsparcia w ramach OPP jest niezwykle szeroka, to od lat niemal 80% \u015brodk\u00f3w kierujemy na pomoc z zakresu s\u0142u\u017cby zdrowia oraz pomocy spo\u0142ecznej i humanitarnej. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych \u015brodk\u00f3w przypada ostatnio na dzia\u0142alno\u015b\u0107 z zakresu ochrony zdrowia. Prawo wyboru pozostawi\u0142bym bez zmian. Wszyscy wiemy, \u017ce najwa\u017cniejsze jest zdrowie, \u017cycie i jego jako\u015b\u0107 (w rozumieniu medycznym), wi\u0119c trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce jako spo\u0142ecze\u0144stwo skupiamy si\u0119 w\u0142a\u015bnie na pomocy w tym zakresie.<\/p>\n
Daleki jestem od zachwytu jak i od nadmiernej krytyki idei 1% dla OPP. Trzeba by\u0142o kilku lat, by akcja przybra\u0142a charakter masowy. Z dzia\u0142a\u0144 i wybor\u00f3w obywateli wida\u0107, \u017ce ch\u0119tniej krytykujemy w\u0142adz\u0119, ni\u017c chcemy przej\u0105\u0107 jej obowi\u0105zki. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dopiero techniczne i oszcz\u0119dzaj\u0105ce nasz czas u\u0142atwienia w wyborze OPP by\u0142y istotn\u0105 zach\u0119t\u0105 do podj\u0119cia dzia\u0142ania. Przy wskazywaniu OPP, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas idzie na \u0142atwizn\u0119 i wybiera organizacje znane w medi\u00f3w. Nie chce nam si\u0119 rozejrze\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie w poszukiwaniu OPP w naszym najbli\u017cszym otoczeniu.<\/p>\n
A zalety? Edukacja i danie mo\u017cliwo\u015bci wskazania co dla nas jest najwa\u017cniejsze. Nie mia\u0142bym nic przeciwko, by w niewielkim stopniu zwi\u0119kszy\u0107 pul\u0119 \u015brodk\u00f3w do podzia\u0142u wg wskaza\u0144 obywateli. Warunkiem jest jednak zach\u0119cenie (lub zmuszenie) Polak\u00f3w do wi\u0119kszego wysi\u0142ku przy wyborze OPP i skierowanie cz\u0119\u015bci \u015brodk\u00f3w do inicjatyw lokalnych.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czytaj dalej