Leszek Balcerowicz 19 stycznia obchodzi\u0142 kolejn\u0105, tym razem mierzon\u0105 r\u00f3wno dekadami, rocznic\u0119 urodzin. To by\u0142a dobra okazja do podsumowania jego wp\u0142ywu na polskie przemiany. Na \u015bwiecie og\u0142asza si\u0119 koniec liberalizmu, myl\u0105c go zreszt\u0105 z gospodark\u0105 wolnorynkow\u0105. W Polsce od niedawna niemal co tydzie\u0144 og\u0142asza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c koniec tego nurtu, przypisuj\u0105c jego powstanie i trwanie w Polsce osobie L.Balcerowicza. Wok\u00f3\u0142 osoby L.Balcerowicza naros\u0142o mn\u00f3stwo mit\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie jednak za spraw\u0105 os\u00f3b i \u015brodowisk, kt\u00f3re te mity kreuj\u0105.<\/p>\n
Leszek Balcerowicz pe\u0142ni\u0142 funkcje ministerialne i wicepremiera dwukrotnie. Na pocz\u0105tku i na ko\u0144cu dekady lat 90-tych. Za ka\u017cdym razem po ponad dwa lata, czyli \u0142\u0105cznie 5 lat. Skoro ‘nowa’ Polska istnieje 27 lat, to na L.Balcerowicza przypada jakie\u015b 18% tego czasu. Ale i takie liczenie jest naci\u0105gane, poniewa\u017c L.Balcerowicz by\u0142 tylko ministrem z funkcj\u0105 wicepremiera oraz reprezentowa\u0142 tylko jedn\u0105 z partii koalicyjnych. Jak wida\u0107, mit o niebotycznym wp\u0142ywie Balcerowicza na 27 lat przemian jest cokolwiek nieprawdziwy.<\/p>\n
Najwi\u0119cej kontrowersji wzbudza dzia\u0142alno\u015b\u0107 L.Balcerowicza na pocz\u0105tku lat 90-tych. Powodem by\u0142y decyzje o przyj\u0119tym modelu przej\u015bcia do gospodarki wolnorynkowej i sposobach wyj\u015bcia z \u00f3wczesnych gospodarczych problem\u00f3w. Podj\u0119te wtedy decyzje determinowa\u0142y w pewnym stopniu kierunek przyj\u0119tych przemian gospodarczych na kilka kolejnych lat.<\/p>\n
Pytanie jakie trapi wielu ludzi od lat, to: czy mo\u017cna by\u0142o przej\u015b\u0107 okres transformacji inaczej. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce nasz model transformacji by\u0142 relatywnie liberalny. Zapomina si\u0119 jednak o tym, przed czym sta\u0142y \u00f3wczesne w\u0142adze. Parali\u017cuj\u0105ca gospodark\u0119 inflacja, wyj\u015bcie z dawnego systemu gospodarczego i zale\u017cno\u015bci geopolitycznych, upadaj\u0105ce zak\u0142ady, przej\u015bcie na gospodark\u0119 wolnorynkow\u0105, kt\u00f3ry natychmiast spotka\u0142a si\u0119 z dobrym przyj\u0119ciem obywateli (szybko nam si\u0119 spodoba\u0142o, \u017ce to my decydujemy co kupujemy, a nie pa\u0144stwo). Do tego ograniczone dochody bud\u017cetu na tle ogromnych spo\u0142ecznych oczekiwa\u0144. Brak kapita\u0142u. Efektem przyj\u0119tego modelu przemian by\u0142o m.in. relatywnie wysokie bezrobocie.<\/p>\n
Warto przyjrze\u0107 si\u0119 dzia\u0142aniom innych kraj\u00f3w Europy \u015arodkowo-Wschodniej, kt\u00f3re stan\u0119\u0142y przed tym samym wyzwaniem co my. Z kraj\u00f3w wi\u0119kszych i \u015brednich, osi\u0105gn\u0119li\u015bmy jedne z najlepszych wynik\u00f3w i jedn\u0105 z najbardziej elastycznych gospodarek, co pomog\u0142o nam w kolejnych latach. Kraje kt\u00f3re obawia\u0142y si\u0119 odwa\u017cnych zmian i szuka\u0142y innej drogi, s\u0105 na og\u00f3\u0142 daleko za nami. Niestety, szukanie tzw. trzeciej drogi dawa\u0142o na og\u00f3\u0142 gorsze rezultaty. Przyk\u0142adem np. Ukraina (startowali\u015bmy z tego samego poziomu). Z zazdro\u015bci\u0105 by\u0107 mo\u017ce, mo\u017cemy patrze\u0107 na Czech\u00f3w. Ekonomi\u015bci zwracaj\u0105 tu jednak uwag\u0119, \u017ce Czesi weszli w okres przemian m.in. z lepsz\u0105 struktur\u0105 gospodarki.<\/p>\n
Niezwyk\u0142a mitologi\u0105 i teoriami spiskowymi obr\u00f3s\u0142 spos\u00f3b podejmowania decyzji na pocz\u0105tku lat 90-tych. L.Balcerowicz by\u0142 jedn\u0105 z niewielu os\u00f3b, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a na siebie ci\u0119\u017car decyzji. Nie ma na \u015bwiecie gotowego wzorca jak przej\u015b\u0107 z gospodarki quazi-socjalistycznej do wolnorynkowej. Zagraniczni doradcy jedynie wskazywali co uwa\u017caj\u0105 za lepsze lub gorsze rozwi\u0105zanie. Decyzja nale\u017ca\u0142a do nas i to polski rz\u0105d i parlament j\u0105 podj\u0105\u0142.<\/p>\n
L.Balcerowicz nie narzuci\u0142 \u017cadnego modelu gospodarczego na 27 lat. Tak naprawd\u0119 musia\u0142 znale\u017a\u0107 jaki\u015b spos\u00f3b na wyj\u015bcie z kryzysu i przestawienie na gospodark\u0119 wolnorynkow\u0105. Dalej ka\u017cdy rz\u0105d i politycy mogli modyfikowa\u0107 poszczeg\u00f3lne elementy uk\u0142adanki, i z mniejszym lub wi\u0119kszym powodzeniem to robili. Ka\u017cdy kolejny rz\u0105d mia\u0142 legitymacj\u0119 demokratyczn\u0105. Tak wi\u0119c to co dzia\u0142o si\u0119 po 91 roku, dzia\u0142o si\u0119 za wiedz\u0105 i aprobat\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Balcerowicz pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze jako cz\u0142onek rz\u0105du sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej. Nie mia\u0142 ju\u017c jednak takiego wp\u0142ywu na nasze losy gospodarcze jak wcze\u015bniej. Od 17 lat nie piastuje L.Balcerowicz stanowisk rz\u0105dowych. St\u0105d dziwi mnie to uporczywe wmawianie wp\u0142ywu Balcerowicza na polski model gospodarczy.<\/p>\n
Balcerowicz nie wymy\u015bli\u0142 niczego oryginalnego. Mo\u017cemy si\u0119 spiera\u0107 o model transformacji, ale ju\u017c gospodarka wolnorynkowa to nie jego wymys\u0142. Tymczasem negatywne skutki wolnego rynku przypisujemy Balcerowiczowi, nie chc\u0105c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce za te negatywne skutki odpowiadamy my, a nie on. O ile chcemy mie\u0107 poczucie bezpiecze\u0144stwa pracy i godziwego wynagrodzenia, to lekcewa\u017cymy t\u0105 ide\u0119 wobec innych. Nam si\u0119 wydaje, \u017ce wolny rynek mo\u017ce mie\u0107 miejsce tylko wtedy gdy my, trzymaj\u0105c w r\u0119ce otwarty portfel, decydujemy co kupujemy. Ka\u017cda nasza ekonomiczna decyzja ma wp\u0142yw na cudze losy. To czy kupimy \u017c\u00f3\u0142ty ser firmy X lub Y w sklepie A lub B, ma skutki ekonomiczno-spo\u0142eczne. W ten spos\u00f3b decydujemy o losach setek tysi\u0119cy ludzi rocznie.<\/p>\n
I tak dochodzimy do problemu zamykania zak\u0142ad\u00f3w na pocz\u0105tku lat 90-tych. W przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci ich upadek mia\u0142 przyczyny ekonomiczne. Polacy dostali prawo wyboru i brutalnie z niego skorzystali. Cz\u0119\u015b\u0107 przemys\u0142u okaza\u0142a si\u0119 zb\u0119dna i nieefektywna. W gospodarce zacz\u0119\u0142a si\u0119 liczy\u0107 efektywno\u015b\u0107, jako\u015b\u0107 itd. Kto tego nie akceptowa\u0142, odpada\u0142 bo i brakowa\u0142o pieni\u0119dzy na utrzymanie tych zak\u0142ad\u00f3w. Dla przyk\u0142adu przypomn\u0119, \u017ce 27 lat temu kopalnie wydobywa\u0142y niemal 100 mln ton w\u0119gla wi\u0119cej ni\u017c obecnie. Niestety Polacy zacz\u0119li wymienia\u0107 okna na szczelniejsze, obk\u0142ada\u0107 domy styropianem i zak\u0142ada\u0107 liczniki na kaloryfery. Zak\u0142ady przemys\u0142owe, by utrzyma\u0107 si\u0119 na rynku, musia\u0142y natychmiast m.in. zmniejszy\u0107 energoch\u0142onno\u015b\u0107. Pada\u0142y huty, bo nikt nie by\u0142 w stanie skonsumowa\u0107 \u00f3wczesnej produkcji stali i element\u00f3w stalowych. Co wi\u0119c mieli\u015bmy robi\u0107 z g\u00f3rnikami i w\u0119glem? I gdzie tu wina Balcerowicza?<\/p>\n
Dyskusj\u0119 o transformacji, wbrew pozorom najbardziej utrudniaj\u0105 krytycy Balcerowicza. Z jednej strony s\u0105 fakty jakie znamy po tamtych dzia\u0142aniach, a z drugiej tylko krytyka i sugerowanie \u017ce „mog\u0142o by\u0107 inaczej”. Ale jak, to ju\u017c ma\u0142o kto chce powiedzie\u0107. Je\u017celi kto\u015b si\u0119 ju\u017c posunie nieco dalej, to raczej tylko do og\u00f3lnik\u00f3w i unikaniu odpowiedzi na trudne pytania. Propozycje dzia\u0142a\u0144 cz\u0119sto s\u0105 niesp\u00f3jne lub cz\u0119\u015bciowo sprzeczne. Te scenariusze, broni\u0105ce cz\u0119\u015bciowo gospodark\u0119 przed skutkami wolnego rynku i otwarcia na konkurencj\u0119 zagraniczn\u0105 (co uchodzi uwadze), wcale nie by\u0142y skazane na sukces, co pokazuj\u0105 przyk\u0142ady innych pa\u0144stw, kt\u00f3re transformacj\u0119 przechodzi\u0142y. Moim zdaniem, to nie tyle L.Balcerowicz, co jego krytycy, powinni nam wi\u0119cej powiedzie\u0107 o swoich propozycjach. Co mieli\u015bmy zrobi\u0107 z inflacj\u0105, wymienialno\u015bci\u0105 z\u0142otego, kopalniami, hutami, stoczniami, zak\u0142adami pracuj\u0105cymi na potrzeby redukowanej armii. W jakim tempie otwiera\u0107 rynek na konkurencj\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i zagraniczn\u0105, sk\u0105d mieli\u015bmy wzi\u0105\u0107 kapita\u0142, jak krytycy wyobra\u017caj\u0105 sobie przyst\u0119powanie do mi\u0119dzynarodowych organizacji gospodarczych. Sk\u0105d pieni\u0105dze na gospodark\u0119 spo\u0142eczn\u0105 (transfery)? <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czytaj dalej