Rok temu Trybuna\u0142 Konstytucyjny, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, swoim orzeczeniem z pa\u017adziernika 2015 r. wymusi\u0142 podwy\u017cszenie kwoty wolnej od podatku PIT. Nie ukrywam, \u017ce mia\u0142em i mam mieszane emocje odno\u015bnie decyzji TK, a szczeg\u00f3lnie jej uzasadnienia. Stad ch\u0119\u0107 podzielenia si\u0119 kilkoma refleksami. Nie ma co ukrywa\u0107, \u017ce by\u0107 mo\u017ce mamy do czynienia z now\u0105 jako\u015bci\u0105 w obszarze polityki spo\u0142ecznej i redystrybucji dochodu. Organ w\u0142adzy s\u0105downiczej, formalnie powo\u0142any do oceny zgodno\u015bci z prawem, na wniosek RPO ingerowa\u0142 w mechanizmy redystrybucji i definiowanie sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej itp. By\u0107 mo\u017ce sprawa kwoty wolnej od podatku rozpatrywana przez TK na wniosek RPO, to pocz\u0105tek ciekawej linii orzecznictwa w tym obszarze. Nie mia\u0142bym nic przeciwko temu. Mo\u017cemy poeksperymentowa\u0107. To mo\u017ce by\u0107 ciekawa nowa jako\u015b\u0107, pod warunkiem, \u017ce m\u0105drze tworzona. Czy tak b\u0119dzie, zobaczymy. Mo\u017cna te\u017c uwag\u0119 przenie\u015b\u0107 na RPO, bo bez jego inicjatywy TK nie m\u00f3g\u0142by podj\u0105\u0107 tematu. Jednak ostateczna decyzja nale\u017ca\u0142a do s\u0119dzi\u00f3w TK. Opr\u00f3cz samego orzeczenia, by lepiej je zrozumie\u0107, warto pozna\u0107 tzw. kontekst problemu o czym poni\u017cej.<\/p>\n
Jest faktem, \u017ce pod wzgl\u0119dem wielko\u015bci kwoty wolnej od podatku w PIT jeste\u015bmy ewenementem na tle kraj\u00f3w UE. Nasza kwota wolna jest ma\u0142a lub bardzo ma\u0142a i praktycznie nie odgrywa wi\u0119kszej roli w rozumieniu polityki podatkowej, spo\u0142ecznej, bod\u017ac\u00f3w ekonomicznych itd. Przekomarzania mi\u0119dzy politykami r\u00f3\u017cnych odcieni o histori\u0119 kwoty wolnej nie maj\u0105 sensu. Niewielka by\u0142a zawsze, a jej rzadkie podwy\u017cki na og\u00f3\u0142 by\u0142y skorelowane ze wzrostem wynagrodze\u0144 jaki mia\u0142 miejsce w gospodarce. \u017badne z du\u017cych ugrupowa\u0144, kt\u00f3re rz\u0105dzi\u0142y w minionych kilkunastu latach, nie odwa\u017cy\u0142o si\u0119 na radykalne zwi\u0119kszenie kwoty wolnej od podatku.<\/p>\n
Naturalne jest pytanie: skoro inni mieli kwoty wolne wi\u0119ksze, to dlaczego nie my? Odpowied\u017a jest prosta, czy wr\u0119cz banalna. Jako kraj rozwijaj\u0105cy si\u0119 i z ogromnymi oczekiwaniami spo\u0142ecznymi oraz wyzwaniami, funkcjonujemy w warunkach permanentnego deficytu finans\u00f3w publicznych. W niekt\u00f3rych latach przyjmowa\u0142 on naprawd\u0119 niebezpieczne rozmiary. St\u0105d obrona wp\u0142yw\u00f3w finansowych za wszelk\u0105 cen\u0119. Ponadto polityka spo\u0142eczna, czy to w\u0142adzy czy narzucana przez opozycj\u0119, skupia\u0142a si\u0119 na \u0142atwiej dostrzegalnych przez obywateli ulgach, dotacjach itd. Nie pami\u0119tam by jakiekolwiek gremium ekonomist\u00f3w czy polityk\u00f3w tkwi\u0142o w ideologicznym uporze przeciw zwi\u0119kszaniu kwoty wolnej.<\/p>\n
Przyznajmy te\u017c uczciwie, \u017ce nies\u0142usznie z kwoty wolnej zrobiono narodowy problem i jak\u0105\u015b wyj\u0105tkow\u0105 u\u0142omno\u015b\u0107. Z punktu widzenia obywatela istotne przede wszystkim jest nie tylko to jaki jest \u0142\u0105czny poziom obci\u0105\u017ce\u0144, ale i ulg\/bod\u017ac\u00f3w\/wsparcia jakie otrzymuje. Kto\u015b mo\u017ce p\u0142aci\u0107 podatek od niewielkiego wynagrodzenia, ale z drugiej strony dostaje wsparcie w postaci zasi\u0142k\u00f3w, dop\u0142at do przedszkola itp. \u017be to niepotrzebne obracanie pieni\u0119dzmi w k\u00f3\u0142ko? Bierzemy podatek, by potem odda\u0107 w postaci zasi\u0142ku? I tak i nie. Pa\u0144stwu daje to pewn\u0105 kontrol\u0119 nad wsparciem \u015brodowisk najubo\u017cszych, a przede wszystkim efektywno\u015bci\u0105 pomocy. Oczywi\u015bcie nie b\u0119d\u0119 si\u0119 nad tym argumentem na si\u0142\u0119 upiera\u0142.<\/p>\n
Zwolennicy kwoty wolnej cz\u0119sto powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na przyk\u0142ady innych kraj\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z UE. Ma\u0142o kto zauwa\u017ca, \u017ce m\u00f3wimy o krajach kt\u00f3re maj\u0105 wy\u017cszy poziom opodatkowania ni\u017c Polska. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, kwota wolna jest rekompensowana wy\u017cszym opodatkowaniem bezpo\u015brednio w PIT lub po\u015brednio innymi podatkami. Jak wida\u0107, \u017cadne pa\u0144stwo nie mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na rezygnacje z wp\u0142yw\u00f3w podatkowych. Pami\u0119tajmy, \u017ce jeste\u015bmy krajem o relatywnie ni\u017cszym opodatkowani na tle kraj\u00f3w UE.<\/p>\n
Niew\u0105tpliwie kwota wolna od podatku w PIT mog\u0142a pe\u0142ni\u0107 bardziej aktywn\u0105 rol\u0119 w ca\u0142okszta\u0142cie bod\u017ac\u00f3w polityki spo\u0142ecznej. Na przyk\u0142ad w korelacji z wynagrodzeniem minimalnym. By\u0107 mo\u017ce po\u015bpiech i zmienno\u015b\u0107 warunk\u00f3w rynkowych oraz politycznych, utrudni\u0142 nam na przestrzeni lat zbudowanie bardziej skutecznego i racjonalnego systemu bod\u017ac\u00f3w ekonomicznych. Ten po\u015bpiech i brak refleksji wida\u0107 i u obecnej w\u0142adzy. W kampaniach wyborczych PiS przelicytowa\u0142 konkurent\u00f3w w obietnicy kwoty wolnej. Podobnie w kilku innych obszarach. Zamiast sk\u0142ada\u0107 nieodpowiedzialne obietnice, politycy PiS mogli zaproponowa\u0107 przebudow\u0119 systemu podatkowego, w kt\u00f3rym kwota wolna mog\u0142a odegra\u0107 zdecydowanie lepsz\u0105 rol\u0119. Niestety PiS pope\u0142ni\u0142 dok\u0142adnie ten sam b\u0142\u0105d co poprzednicy, ale w wi\u0119kszej skali. Ca\u0142a para i finansowy wysi\u0142ek posz\u0142y w program 500+, zamykaj\u0105c pole manewru dla kwoty wolnej. Ostatnie podniesie kwoty wolnej to tylko i wy\u0142\u0105cznie reakcja na wyrok TK i praktycznie tylko i wy\u0142\u0105cznie w takim stopniu w jakim TK tego wymaga\u0142. Pami\u0119tajmy, \u017ce jeszcze niedawno politycy PiS planowali tylko ‘odnowienie’ na rok starej kwoty wolnej po wygaszeniu jej przez TK w ko\u0144cem listopada tego roku. Ostatecznie rzutem na ta\u015bm\u0119 podj\u0119to decyzj\u0119 o podporz\u0105dkowaniu si\u0119 orzeczeniu TK z powod\u00f3w politycznych i by unikn\u0105\u0107 ewentualnych skarg obywateli oraz prawniczych spor\u00f3w.<\/p>\n
I tak wracamy do wyroku TK z pa\u017adziernika 2015<\/strong> r. TK powo\u0142uj\u0105c si\u0119 m.in. na Art. 2 Konstytucji o sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej<\/strong>, za\u017c\u0105da\u0142 podniesienia kwoty wolnej oraz jej urealniania. Odniesieniem do kwoty wolnej ma by\u0107 wysoko\u015b\u0107 minimum egzystencji. Oczywi\u015bcie TK nie zabroni\u0142 ustanowienia wy\u017cszej kwoty wolnej. Przedmiot oceny oraz ostateczny wyrok mie\u015bci\u0142y si\u0119 w zakresie danych i uzasadnienia przedstawionego przez RPO. A trzeba przyzna\u0107, \u017ce RPO przy\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 do uzasadnienia (wniosek z 3 pa\u017adziernika 2014) i jednocze\u015bnie wyznaczy\u0142 pole dzia\u0142ania dla TK. Na szcz\u0119\u015bcie RPO we wniosku nie wymaga\u0142 zbyt wiele i w zasadzie pom\u00f3g\u0142 TK wyda\u0107 werdykt tym samym.<\/p>\n Odniesienie do do\u015b\u0107 og\u00f3lnikowego terminu sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej budzi pewne kontrowersje. Jest to co do zasady okre\u015blenie niezwykle enigmatyczne. Bo w ko\u0144cu kto\u015b kto otrzymuje doch\u00f3d poni\u017cej tzw. poziomu egzystencji, mo\u017ce od pa\u0144stwa otrzymywa\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie darmowe dobra i us\u0142ugi, kt\u00f3re podnosz\u0105 istotnie jako\u015b\u0107 jego \u017cycia oraz zmniejszaj\u0105 jego koszty. Oceniaj\u0105c wiosek RPO, by\u0107 mo\u017ce TK powinien to bra\u0107 pod uwag\u0119, czyli ca\u0142e spektrum pomocy \u015bwiadczonej przez pa\u0144stwo. Wielko\u015b\u0107 kwoty wolnej i minimum egzystencji nie jest idealnym miernikiem. St\u0105d moje w\u0105tpliwo\u015bci. A co je\u017celi kto\u015b inny oprze si\u0119 na zupe\u0142nie odmiennych kryteriach w swoim wniosku? Na przyk\u0142ad na tzw. ub\u00f3stwie relatywnym? S\u0105 przecie\u017c ekonomi\u015bci czy politycy, kt\u00f3rzy przyjmuj\u0105 jeszcze wy\u017csze progi ub\u00f3stwa czy tzw. godnego \u017cycia. W swoim werdykcie TK opar\u0142 si\u0119 te\u017c na prawie podatkowym. Z tego punktu widzenia okre\u015blenie, \u017ce ma\u0142a kwota wolna dyskryminuje, te\u017c budzi w\u0105tpliwo\u015bci, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce obowi\u0105zuje wszystkich i dotyczy tylko PIT. Rozk\u0142ad stawek VAT na przyk\u0142ad bardziej sprzyja osobom o najni\u017cszych wynagrodzeniach. Ciekawostk\u0105 wyroku jest te\u017c zmuszenie polityk\u00f3w do dzia\u0142ania, przez jednoznaczny wyrok i podanie terminu wyga\u015bni\u0119cia dzia\u0142ania kwoty wolnej na dotychczasowych zasadach.<\/p>\n Nie zamierzam deprecjonowa\u0107 opisywanego wyroku TK. Przeciwnie, w tym akurat przypadku mamy do czynienia z ciekawym prze\u0142o\u017ceniem dzia\u0142a\u0144 RPO przy wsparciu TK na polityk\u0119 spo\u0142eczn\u0105.<\/strong> Wyrok TK przyczyni\u0142 si\u0119, jak s\u0105dz\u0119, do prze\u0142amania postrzegania roli kwoty wolnej od podatku PIT przez polityk\u00f3w. Politycy sobie z tematem nie poradzili, przenosz\u0105c uwag\u0119 na inne obszary (np. ulgi podatkowe itp.).<\/p>\n \u015acie\u017cka dzia\u0142a\u0144 jakiej byli\u015bmy \u015bwiadkami mo\u017ce sugerowa\u0107 i\u017c w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie aktywniej wykorzystywana w polityce spo\u0142ecznej. I nie mam nic przeciwko, pod warunkiem \u017ce wnioskodawcy i TK b\u0119d\u0105 dzia\u0142a\u0107 odpowiedzialnie. Przypominam, \u017ce politycy (i inne organizacje) do\u015b\u0107 ch\u0119tnie w ramach politycznej rywalizacji czy walki sk\u0142adaj\u0105 skargi do TK by dokuczy\u0107 przeciwnikom. Nie tak dawno PiS zaskar\u017cy\u0142 przed TK zr\u00f3\u017cnicowanie wynagrodze\u0144 dla opiekun\u00f3w os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych. I wygra\u0142. Niestety realizacj\u0105 werdyktu TK si\u0119 nie przej\u0105\u0142 po przej\u0119ciu w\u0142adzy. TK musi uwa\u017ca\u0107, by nie sta\u0107 si\u0119 narz\u0119dziem rywalizacji politycznej i pozwala\u0107 si\u0119 politykom ok\u0142ada\u0107 werdyktami o warto\u015bci mld z\u0142otych. Nie b\u0119dzie to \u0142atwe bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce TK mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 w ramach prawa, co mocno ogranicza interpretacje s\u0119dzi\u00f3w TK.<\/p>\n A ju\u017c tak przy okazji i w kontek\u015bcie bie\u017c\u0105cych spor\u00f3w o TK oraz pr\u00f3b jego dyskredytacji. Opisywana wy\u017cej sprawa, to chyba wystarczaj\u0105cy dow\u00f3d, \u017ce TK potrafi broni\u0107 interesu setek tysi\u0119cy Polak\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czytaj dalej