Ogromna presja zrealizowania chocia\u017c cz\u0119\u015bci obietnic wyborczych PiS mimowolnie przenosi nasz\u0105 uwag\u0119 na bud\u017cet tegoroczny i bud\u017cet na rok przysz\u0142y. Skala finansowa obietnic dawa\u0142a pewno\u015b\u0107, \u017ce wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej nowy rz\u0105d wprowadzi do debaty publicznej ocen\u0119 materii bud\u017cetowej pozostawionej przez rz\u0105d PO-PSL oraz w\u0142asne pomys\u0142y. Oczywi\u015bcie ka\u017cdy nowy rz\u0105d ma prawo do kreowania w\u0142asnej polityki i, co za tym idzie, modyfikacji po stronie bud\u017cetu centralnego. Czasami zachodzi wr\u0119cz taka konieczno\u015b\u0107. G\u0142\u00f3wne sk\u0142adniki pozosta\u0142ych element\u00f3w finans\u00f3w publicznych s\u0105 poza zasi\u0119giem kr\u00f3tkoterminowych decyzji politycznych (FUS, NFZ itd.) zmierzaj\u0105cych do wygenerowania \u015brodk\u00f3w na realizacj\u0119 politycznych pomys\u0142\u00f3w. Inna rzecz, \u017ce te obszary (mowa o FUS i NFZ) ju\u017c wymagaj\u0105 wsparcia ze \u015brodk\u00f3w bud\u017cetu centralnego lub jednostek samorz\u0105du terytorialnego (obszar s\u0142u\u017cby zdrowia).<\/p>\n
Warto wi\u0119c spojrze\u0107 na bud\u017cet w kontek\u015bcie zmiany rz\u0105du, presji na realizacje wyborczych obietnic i generalnej oceny finans\u00f3w publicznych, abstrahuj\u0105c przy tym na chwil\u0119 od polityki.<\/p>\n
Zaczn\u0119 od informacji o niewykonaniu plan\u00f3w bud\u017cetowych w poborze VAT, na co zwr\u00f3cili uwag\u0119 w ostatnich dniach politycy nowego rz\u0105du, szukaj\u0105c chyba usprawiedliwienia dla redukcji obiecanych w minionych dw\u00f3ch kampaniach wydatk\u00f3w spo\u0142ecznych. Plany dochod\u00f3w podatkowych s\u0105 tylko planami i niejednokrotnie ich realizacja o kilka procent odbiega od plan\u00f3w. Na chwil\u0119 obecn\u0105 nie jest zagro\u017cona realizacja (przekroczenia) planowanego deficytu. Ka\u017cdy rz\u0105d ma swego rodzaju bufor bezpiecze\u0144stwa, czyli mo\u017cliwo\u015b\u0107 wstrzymania cz\u0119\u015bci wydatk\u00f3w (lub po prostu braku zainteresowania ich realizacji). W ostatnich trzech latach wydatki by\u0142y \u015brednio o kilka mld z\u0142 mniejsze od planowanych, co z powodzeniem zrekompensuje ewentualne mniejsze wp\u0142ywy bud\u017cetowe. Wg najnowszych informacji rz\u0105d PiS chce w tym roku zwi\u0119kszy\u0107 deficyt o 3-4 mld z\u0142. Nie jest to jednak pow\u00f3d do rozdzierania szat.<\/p>\n
Nieco gorzej wygl\u0105da sytuacja dla roku 2016. O ile rz\u0105d PO-PSL utrzyma\u0142 w prognozach dochody na poziomie niemal identycznym jak planowane na rok bie\u017c\u0105cy, to wydatki maj\u0105 by\u0107 wi\u0119ksze o ok. 8 mld z\u0142. W efekcie planowy deficyt bud\u017cetowy w 2016 r. ma si\u0119gn\u0105\u0107 54,6 mld z\u0142, co stanowi ju\u017c 2,9% PKB (wobec planowanego 2,6% PKB na 2015 r.). Du\u017co lub sporo. Prognoza PO-PSL to po\u0142\u0105czenie odpowiedzialno\u015bci z bud\u017cetem wyborczym. Odpowiedzialno\u015b\u0107, to wp\u0142ywy na poziomie roku obecnego. Wydatki za\u015b, to malutkie pofolgowanie. Rozmiar deficytu bud\u017cetowego na 2016 w relacji do PKB oznacza praktycznie maksymalne wykorzystanie deficytu finans\u00f3w publicznych na progu dozwolonym przez UE (3% PKB). Jak rozumiem, politycy PiS nie s\u0105 realizacj\u0105 tegorocznego bud\u017cetu zaskoczeniu, ani prognoz\u0105 rz\u0105du PO-PSL na 2016 r. Realizacja bud\u017cetu na 2015 pozwala\u0142a politykom PiS okre\u015bli\u0107 skal\u0119 wyzwa\u0144 i mo\u017cliwo\u015bci. Podobnie z prognoz\u0105 bud\u017cetow\u0105 na przysz\u0142y rok. PiS nie krytykowa\u0142 podniesienia deficytu bud\u017cetowego z 2,6% PKB do 2,9% w 2016 r. Przeciwnie, wyborcy stale s\u0142yszeli narzekania na rz\u0105d PO-PSL \u017ce zbyt ma\u0142o inwestuje i \u017ce zbyt s\u0142abo wspomaga potrzebuj\u0105cych oraz \u017ce nie wymaga to \u017cadnych oszcz\u0119dno\u015bci.<\/p>\n
Wobec powy\u017cszego rz\u0105d PiS postawi\u0142 si\u0119 w niezr\u0119cznej, z politycznego punktu widzenia, sytuacji. Pr\u00f3ba realizowania obietnic wyborczych na poczet zwi\u0119kszania deficytu w przysz\u0142ym roku jest praktycznie niemo\u017cliwa lub ograniczona do ma\u0142ych kwot (kilka mld z\u0142). Zak\u0142adam, \u017ce deklaracje przedstawicieli PiS o nieprzekraczaniu granicy 3% PKB dla def. finans\u00f3w publicznych s\u0105 wiarygodne. Chocia\u017c w ostatnich dniach przedstawiciele rz\u0105du Pis m\u00f3wi\u0105 o oscylowaniu wok\u00f3\u0142 3% PKB (2,8%-3,2%). Dla przyk\u0142ady ju\u017c ust\u0119pstwo o 0,2% to kwota niemal 4 mld z\u0142.<\/p>\n
Na chwile zostawmy analiz\u0119 wp\u0142ywu zmiany rz\u0105du na deficyt bud\u017cetowy i finans\u00f3w publicznych, by przyjrze\u0107 si\u0119 temu problemowi z makroekonomicznej perspektywy. To pozwoli zrozumie\u0107 przed jakimi wyzwaniami stoj\u0105 politycy i ile warte s\u0105 obietnice.<\/p>\n
Po kryzysie 2008\/2009 Polska wpad\u0142a w pu\u0142apk\u0119 wysokiego deficytu finans\u00f3w publicznych. Spadek wp\u0142yw\u00f3w, ograniczone mo\u017cliwo\u015bci nowych ich \u017ar\u00f3de\u0142 i praktycznie brak mo\u017cliwo\u015bci redukcji wydatk\u00f3w. W kr\u00f3tkim okresie deficyt finans\u00f3w publicznych wystrzeli\u0142 prawie do 8% PKB. Jeszcze jeden lub dwa pkt. proc. wi\u0119cej i staliby\u015bmy si\u0119 negatywnymi bohaterami w mediach europejskich. Poczuli\u015bmy na w\u0142asnej sk\u00f3rze skutki braku elastyczno\u015bci w kszta\u0142towaniu wydatk\u00f3w bud\u017cetowych i nie tylko. Rz\u0105d PO-PSL podj\u0105\u0142 szereg dzia\u0142a\u0144 by jak najszybciej deficyt zmniejszy\u0107 do poziomu poni\u017cej 3% PKB (powinno si\u0119 to uda\u0107 w\u0142a\u015bnie w tym roku). Nie oby\u0142o si\u0119 bez desperackich krok\u00f3w jak redukcja przelew\u00f3w do OFE czy podniesie wp\u0142yw\u00f3w z VAT. Sprzyja\u0142a nam te\u017c koniunktura gospodarcza. Wprawdzie nie by\u0142o dynamicznego wzrostu PKB (jak w latach 2006-2008), ale utrzymali\u015bmy \u015bredni wzrost PKB w latach 2010-2015 na poziomie 3,2%. Przy takim tempie wzrostu PKB wysi\u0142ki zmierzaj\u0105ce do obni\u017cenia deficytu finans\u00f3w publicznych poni\u017cej 3% nie maj\u0105 negatywnych skutk\u00f3w spo\u0142ecznych oraz nie kr\u0119puj\u0105 nadmiernie rz\u0105du w realizacji polityki gospodarczej. Po kilka latach zmaga\u0144 uda\u0142o si\u0119 nam w tym roku (zapewne) w ko\u0144cu zej\u015b\u0107 z def.fin.publ. poni\u017cej 3% PKB (potwierdzaj\u0105 to dane na II kw). To spore osi\u0105gni\u0119cie, ale nie koniec zmaga\u0144 dla polityk\u00f3w.<\/p>\n
Niestety wygl\u0105da na to, \u017ce jak tylko deficyt spada poni\u017cej 3%, politycy niemal natychmiast przestaj\u0105 naciska\u0107 na dalsz\u0105 jego redukcj\u0119 i przyjmuj\u0105 \u017ce problemy s\u0105 ju\u017c za nami. To b\u0142\u0105d i wygl\u0105da na to, \u017ce politycy (i spo\u0142ecze\u0144stwo te\u017c) nie wyci\u0105gn\u0119li lekcji do kt\u00f3rej przerobienia zmusi\u0142o nas \u017cycie. Zapewne w naszej sytuacji sugerowanie obni\u017cenia def.fin.publicznych do zera jest nierealne i by\u0107 mo\u017ce nawet niepotrzebne (w zale\u017cno\u015bci od tego co jest przyczyn\u0105 deficytu). Poziom 2% lub maks.2,5% m\u00f3g\u0142by by\u0107 poziomem docelowym. W takiej sytuacji mamy (tzn. rz\u0105d) wi\u0119cej czasu na reakcje w okoliczno\u015bciach kryzysowych, a rozmiar deficytu pozwala na zatrzymanie wzrostu zad\u0142u\u017cenia w relacji do PKB. Niestety od redukcji zad\u0142u\u017cenia o obligacje z OFE do po\u0142owy tego roku, zad\u0142u\u017cenie sektora rz\u0105dowego i samorz\u0105dowego wzros\u0142o o 10%, co tylko potwierdza powy\u017csze oceny.<\/p>\n
Prognozowane tempo PKB na najbli\u017csze lata daje nam poczucie wzgl\u0119dnego bezpiecze\u0144stwa, ale i usypia czujno\u015b\u0107 decydent\u00f3w. Wystarczy \u017ce tempo PKB zejdzie do poziomu 2% lub ni\u017cej przez 2-3 lata z rz\u0119du i sytuacja finans\u00f3w publicznych zmienia si\u0119 radykalnie, a zad\u0142u\u017cenie znowu zbyt szybko ro\u015bnie. Je\u017celi def.fin.publ. mamy utrzymywa\u0107 mi\u0119dzy 2,5% do 3% (\u017ce ju\u017c nie wspomn\u0119 o ni\u017cszych poziomach), to dominuj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 obietnic finansowych PiS b\u0119dzie musia\u0142a by\u0107 realizowane w ramach planowanych wp\u0142yw\u00f3w, co praktycznie kr\u0119puje r\u0119ce politykom PiS. Nie ma mo\u017cliwo\u015bci by na poczet programu 500 z\u0142 (w skrajnej wersji nawet 22 mld z\u0142) na ka\u017cde dziecko dokona\u0107 redukcji planowanych na 2016 r. wydatk\u00f3w. 22 mld z\u0142 to ponad 6% planowanych na przysz\u0142y rok wydatk\u00f3w bud\u017cetowych. Niewykluczone, \u017ce wskutek szeregu ogranicze\u0144 (wyp\u0142aty po I kw 2016 plus ograniczenie beneficjent\u00f3w programu) zredukuje jego koszt nawet do kwoty rz\u0119du 15 mld z\u0142.<\/p>\n
Co mo\u017ce zrobi\u0107 PiS? Pozostaje szuka\u0107 pokrycia na program 500 z\u0142 na dziecko przez wprowadzenie w \u017cycie podatku bankowego i od market\u00f3w (dodatkowe wp\u0142ywy bud\u017cetowe). \u0141\u0105cznie maj\u0105 – wg pomys\u0142odawc\u00f3w – da\u0107 8-9 mld z\u0142 rocznie. Nowe podatki ‘sektorowe’, ma\u0142e ograniczenie wydatk\u00f3w bud\u017cetowych w 2016 plus niewielki powi\u0119kszenie deficytu bud\u017cetowego faktycznie mog\u0105 pokry\u0107 pomys\u0142 500 na dziecko (ale w wersji ograniczonej). Jednak program 500 z\u0142 nie wyczerpuje bynajmniej repertuaru obietnic PiS i prezydenckich. Pozostaje kwota wolna od podatki (w zale\u017cno\u015bci od wersji – kilkana\u015bcie mld z\u0142 ubytku we wp\u0142ywach) i powr\u00f3t od ‘starego’ wieku emerytalnego, zwi\u0119kszenie liczebno\u015bci armii itd. Na t\u0105 chwil\u0119 jedyn\u0105 form\u0105 pokrycia skutk\u00f3w tych pomys\u0142\u00f3w jest deklaracja radykalnego obni\u017cenia luki podatkowej w VAT i podatkach dochodowych.<\/p>\n
Do strony wp\u0142yw\u00f3w mo\u017cna ewentualne doda\u0107 efekt przyspieszenie koniunktury na skutek zwi\u0119kszenia puli wydatk\u00f3w spo\u0142ecznych (m.in. wskutek realizacjI wyborczych program\u00f3w PiS), ale mowa tu ewentualnie o kilkudziesi\u0119ciu pkt.baz. Efektem mo\u017ce by\u0107 dodatkowe kilka mld z\u0142. rocznie.<\/p>\n
Teoretycznie nowy rz\u0105d powinien d\u0105\u017cy\u0107 do dalszego obni\u017cania deficytu finans\u00f3w publicznych do poziom\u00f3w zasugerowanych wy\u017cej, by unikn\u0105 dynamicznego wzrostu def.fin.publ. w okresie s\u0142abszego tempa PKB i unikn\u0105\u0107 wzrostu zad\u0142u\u017cenia do PKB (co zreszt\u0105 PiS w swoim przekazie wyborczym krytykowa\u0142). Realizacja program\u00f3w spo\u0142ecznych powinna si\u0119 w najbli\u017cszych latach skupia\u0107 kierowaniu pomocy do \u015brodowisk rzeczywi\u015bcie wymagaj\u0105cych wsparcia i by\u0107 finansowana przynajmniej w po\u0142owie przez przesuni\u0119cia z innych pozycji itd.<\/p>\n
Wybory wygra\u0142o ugrupowanie kt\u00f3re zadeklarowa\u0142o program o powaznych konsekwencjach finansowych dla finans\u00f3w publicznych. Po wyborach wida\u0107 dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do przykrawania tych program\u00f3w do reali\u00f3w bud\u017cetowych i faktycznych potrzeb spo\u0142ecznych. Niestety wygl\u0105da na to, \u017ce obecne ugrupowanie rz\u0105dz\u0105ce nie dokona prze\u0142omu w spojrzeniu na finanse publiczne. Raczej przeciwnie. Najprawdopodobniej b\u0119dziemy \u015bwiadkami funkcjonowania pod dozwolonym pu\u0142apem 3% PKB dla def.fin.publ. z ryzykiem przekroczenia z powodu cz\u0119\u015bciowego odwr\u00f3cenia reformy emerytalnej. Szkoda. …znowu czekamy wi\u0119c na zbawienny wysoki wzrost gospodarczy, kt\u00f3ry za\u0142atwi za polityk\u00f3w szereg problem\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czytaj dalej