![\"\"](\"resources\/2008_09_29_wsk_Gini.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Patrz\u0105c na minione kilkana\u015bcie lat przemian w Polsce, jednym z wielu pyta\u0144 na jakie szukamy odpowiedzi jest kwestia bogacenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa i podzia\u0142u tego\u017c bogactwa w spo\u0142ecze\u0144stwie. Co do tego \u017ce jeste\u015bmy spo\u0142ecze\u0144stwem bogatszym nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, nie ma wi\u0119c w\u0105tpliwo\u015bci \u017ce warto by\u0142o zmieni\u0107 ustr\u00f3j gospodarczy. Ta ostatnia uwaga wydaje si\u0119 pozornie zbyteczna, ale wci\u0105\u017c wielu obywateli ocenia jako\u015b\u0107 ustroju po skali zr\u00f3\u017cnicowania dochodowego, tzn. im mniejszy mniejsze zr\u00f3\u017cnicowanie tym ustr\u00f3j lepszy, bo pozornie sprawiedliwy. Ten problem ujawni\u0142 si\u0119 przy okazji ostatniego strajku Solidarno\u015bci w Warszawie, kiedy to da\u0142o si\u0119 s\u0142ysze\u0107 i takie opinie, \u017ce Polska jest krajem nadmiernego zr\u00f3\u017cnicowania wynagrodze\u0144. Jakkolwiek niekt\u00f3re przyk\u0142ady niskich wynagrodze\u0144 oraz nadmiernych mog\u0105 budzi\u0107 faktycznie chwilami zdumienie, to jednak nie jest to materia\u0142 do orzekania o skali rozwarstwienia w Polsce. <\/font><\/p>\n Jedn\u0105 z miar wykorzystywanych do badania zr\u00f3\u017cnicowania dochodowego w spo\u0142ecze\u0144stwie jest wsk. Gini’ego. Pr\u00f3buj\u0105c przedstawi\u0107 budow\u0119 wska\u017anika, nale\u017cy sobie wyobrazi\u0107 o\u015b pionow\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 calo\u015b\u0107 dochod\u00f3w badanej grupy,\u00a0 <\/span>poziom\u0105 – badan\u0105 populacj\u0119. Na ka\u017cdej z osi podajemy warto\u015bci skumulowane. O\u015b prosta rozci\u0105gni\u0119ta od przeci\u0119cia osi do przeciwleg\u0142ego k\u0105ta wyznaczonego przez dwuwymiarowy wykres oznacza spo\u0142ecze\u0144stwo egalitarne, co oczywi\u015bcie w rzeczywisto\u015bci jest nieosi\u0105galne. Nieosi\u0105galne nawet w krajach, w kt\u00f3rych eksperymentowano z zaprowadzaniem r\u00f3wno\u015bci na si\u0142\u0119. Im bardziej hipotetyczna krzywa jest ugi\u0119ta, tym wi\u0119ksze zr\u00f3\u017cnicowanie dochod\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie. Wska\u017anik Gini jest obliczany jako iloraz pola pomi\u0119dzy krzyw\u0105 Lorenza dla spo\u0142ecze\u0144stwa egalitarnego (czyli prost\u0105) a krzyw\u0105 Lorenza rzeczywist\u0105 i ca\u0142kowit\u0105 powierzchni\u0105 pola tr\u00f3jk\u0105ta pod prost\u0105. Skrajne warto\u015bci to 0 i 1. Zero otrzymujemy przy r\u00f3wnomiernym rozk\u0142adzie dochod\u00f3w, a 1 przy skrajnej nier\u00f3wno\u015bci. Oczywi\u015bcie \u017cadna z tych sytuacji nie wyst\u0119puje w rzeczywisto\u015bci, chocia\u017c w teorii mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 spo\u0142eczno\u015bci kt\u00f3re osi\u0105gaj\u0105 takie warto\u015bci. <\/font><\/p>\n Poniewa\u017c wskazane wy\u017cej uj\u0119cie jest jeszcze ma\u0142o czytelne, to warto je uzupe\u0142ni\u0107 o warto\u015bci kt\u00f3re pomog\u0105 czytelnikowi umie\u015bci\u0107 Polsk\u0119 w obecnej rzeczywisto\u015bci. Przez ostatnie kilkana\u015bcie lat poprzedniego ustroju wska\u017anik dla Polski oscylowa\u0142 ko\u0142o 0,25 (25%). Przed 1995 r. wska\u017anik przekroczy\u0142 warto\u015b\u0107 0,3. Cech\u0105 kraj\u00f3w socjalistycznych by\u0142o utrzymywanie si\u0119 wska\u017anika na og\u00f3\u0142 w przedziale 0,2-0,3. Dla Szwecji wska\u017anik przyjmowa\u0142 warto\u015b\u0107 z przedzia\u0142u 0,3-0,35. Kraje okre\u015blane jako rozwini\u0119te, d\u0142ugie dekady po wojnie mia\u0142y wska\u017aniki w przedziale 0,3-0,4. Niemniej zdarza\u0142y si\u0119 wyj\u0105tki, kiedy wska\u017anik wykracza\u0142 poza g\u00f3rn\u0105 lub doln\u0105 granic\u0119. USA przed kilku laty przekroczy\u0142y 0,4, podobnie zreszt\u0105 jak Chiny.<\/font><\/p>\n Szukaj\u0105c warto\u015bci wska\u017anika trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce do wylicze\u0144 przyjmuje si\u0119 r\u00f3\u017cne definicje dochod\u00f3w co mo\u017ce powodowa\u0107 niewielkie r\u00f3\u017cnice w wynikach. Zdarza si\u0119 te\u017c, \u017ce r\u00f3\u017cnie definiuje si\u0119 wyznaczanie krzywej. Wska\u017anik jest te\u017c liczony po odj\u0119ciu ze zbiorowo\u015bci grup skrajnych, co powoduje wzrost sk\u0142adnika. Szczeg\u00f3lnie ta ostatnia uwaga jest istotna, poniewa\u017c im bardziej obcina si\u0119 udzia\u0142 grup skrajnych tym bardziej wykres przypomina linie prost\u0105 o niewielkim stopniu nachylenia. <\/font><\/p>\n A tak przy okazji, to por\u00f3wnanie sektora pa\u0144stwowego wskazuje na inne podej\u015bcie do rozk\u0142adu wynagrodze\u0144. W tym\u017ce sektorze w latach 90-tych wska\u017anik Gini by\u0142 mniejszy o dwie do czterech dziesi\u0105tych mniejszy od wska\u017anika dla ca\u0142ej populacji. Co ciekawe jednak, badania przeprowadzone na rozk\u0142adem dochod\u00f3w, wskazuj\u0105, \u017ce od II po\u0142. lat 90-tych rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces r\u00f3\u017cnicowania dochod\u00f3w w sektorze pa\u0144stwowych co jest naturaln\u0105 reakcj\u0105 na konkurencyjno\u015b\u0107 wynagrodze\u0144 oferowanych w sektorze prywatnym.<\/font><\/p>\n Obecnie warto\u015b\u0107 wska\u017anika dla Polski to ok. 0,34, co daje warto\u015b\u0107 nieco wi\u0119ksz\u0105 od \u015bredniej w UE. To por\u00f3wnanie wydaje mi si\u0119 bardzo wa\u017cne, poniewa\u017c znaczna cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w poprzez media lub indywidualne kontakty ma pewn\u0105 wiedze o warunkach \u017cycia w UE i zdaje si\u0119 je akceptowa\u0107 i do nich d\u0105\u017cy\u0107. Oczywi\u015bcie tu nale\u017cy wskaza\u0107 \u017ce rozk\u0142ad dochod\u00f3w to jedna rzecz, a si\u0142a nabywcza to druga. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, poziom \u017cycia Polak\u00f3w z – powiedzmy – dw\u00f3ch najni\u017cszych grup decylowych jest wyra\u017anie gorszy od poziomu \u017cycia os\u00f3b o najni\u017cszych dochodach w krajach rozwini\u0119tych. Wobec tego kto\u015b o lewicowych pogl\u0105dach m\u00f3g\u0142by doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce nale\u017cy zabra\u0107 „bogatym” i da\u0107 „biednym”. \u017by\u0107 b\u0119dzie si\u0119 lepiej, a wska\u017anik Gini’ego niech sobie spada. Co tam. Tak oczywi\u015bcie my\u015ble\u0107 nie mo\u017cna. Celem omawianego wska\u017anika nie jest wskazywanie si\u0142y nabywczej, a tylko podanie og\u00f3lnej skali zr\u00f3\u017cnicowania. Z tego punktu widzenia sytuacja wydaje si\u0119 by\u0107 naturalna. Wynagrodzenia musz\u0105 by\u0107 zr\u00f3\u017cnicowane gdy\u017c pe\u0142nia rol\u0119 bod\u017aca dla prawid\u0142owej alokacji zasob\u00f3w ludzkich i nawet gdyby wska\u017anik ten w Polsce nieco jeszcze wzr\u00f3s\u0142, to nie uwa\u017ca\u0142bym tego za anomali\u0119.<\/font><\/p>\n Dok\u0142adniejsza analiza wska\u017anika powinna by\u0107 przeprowadzona na tle przemian w danym kraju i otoczeniu makroekonomicznym. Z ca\u0142a pewno\u015bci\u0105 w jakim\u015b stopniu jest to przejaw prowadzonej polityki spo\u0142eczno-ekonomicznej. Jako przyk\u0142ad mo\u017cna poda\u0107 dwa kraje: USA i Dani\u0119. W pierwszym przypadku wska\u017anik przekracza 0,4, a w drugim na og\u00f3\u0142 nie przekracza 0,3 (uwaga na metodologi\u0119). Pierwszy kraj uwa\u017cany niemal za raj dla rozwoju przedsi\u0119biorczo\u015bci, a drugi to jeden z kraj\u00f3w o najwi\u0119kszych obci\u0105\u017ceniach podatkowych w UE i udziale finans\u00f3w publicznych w PKB i mimo to bywa w czo\u0142\u00f3wce pa\u0144stw o najlepszych warunkach do prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Z drugiej strony od lat 80-tych mo\u017cna zaobserwowa\u0107 tendencje do wzrostu wska\u017anika w krajach rozwini\u0119tych i niekt\u00f3rych rozwijaj\u0105cych si\u0119 (co jest m.in. efektem procesu globalizacji), co obni\u017ca skuteczno\u015b\u0107 prowadzenia polityki spo\u0142ecznej w wielu krajach, rozumianej jako utrzymywanie w ryzach procesu rozwarstwienia z jego spo\u0142ecznymi i gospodarczymi konsekwencjami. <\/font><\/p>\n Czasami mo\u017cna spotka\u0107 twierdzenie, \u017ce wska\u017anik powinien si\u0119 zawiera\u0107 w przedziale od 0,25 do 0,4, na co faktycznie mo\u017cna znale\u017a\u0107 potwierdzenie we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Ka\u017cde odst\u0119pstwo w takim przypadku mo\u017cna traktowa\u0107 jako przejaw anomalii spo\u0142ecznych, kt\u00f3re mog\u0105 prowadzi\u0107 do problem\u00f3w spo\u0142ecznych lub ekonomicznych. W du\u017cym uproszczeniu – zbyt ma\u0142y wska\u017anik mo\u017ce by\u0107 przejawem z\u0142ej polityki pa\u0144stwa skierowanej na unikanie za wszelk\u0105 cen\u0119 rozwarstwienia co powoduje zanik konkurencyjno\u015bci, a zbyt du\u017cy za\u015b – (np.0,5) jest charakterystyczny dla kraj\u00f3w niestabilnych politycznie lub biednych (lub jedno i drugie) gdzie znaczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa funkcjonuje poza gospodark\u0105. W ten spos\u00f3b dochodzi si\u0119 do pewnej prawdy, i\u017c najlepiej rozwijaj\u0105 si\u0119 kraje demokratyczne o jak najwi\u0119kszej liczbie obywateli wci\u0105gni\u0119tych w obieg gospodarki rynkowej. <\/font><\/p>\n W naszym przypadku nie ma sensu d\u0105\u017cenie do wska\u017anika Giniego mocno poni\u017cej 0,3. Jak na razie przechodzimy etap doganiania kraj\u00f3w wydajniejszych i obecny wska\u017anik dla Polski przy powolnej tendencji (dotychczas) wzrostowej ma swoje uzasadnienie. Oczywi\u015bcie daleki jestem od pr\u00f3by uzasadnienia wska\u017anika dla Polski tylko dlatego, ze taki a nie inny akurat jest. Nie ma co ukrywa\u0107, \u017ce niekt\u00f3re kraje Europy Srodkowo Wschodniej tempem rozwoju powa\u017cniej nam nie ust\u0119puj\u0105 a wska\u017anik Giniego maja ni\u017cszy. Mam na my\u015bli naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w. Z drugiej strony s\u0105 ma\u0142e pa\u0144stwa nadba\u0142tyckie, gdzie omawiany wska\u017anik zmienia\u0142 si\u0119 jeszcze szybciej i o dwie, trzy dziesi\u0105te przekracza wska\u017anik dla polski. W naszym przypadku to po cz\u0119\u015bci konsekwencja naszej drogi przemian oraz m.in. wyj\u0105tkowo wysokiego wska\u017anika bezrobocia, czy okoliczno\u015bci gospodarczych na kt\u00f3re wp\u0142yw mieli\u015bmy \u017caden lub niewielki. <\/font><\/p>\n Przedmiotem dyskusji w Polsce jest kwestia zr\u00f3\u017cnicowania dochod\u00f3w, czy te\u017c poprawy sytuacji os\u00f3b o najni\u017cszym wynagrodzeniu. Tak jak wysoko\u015b\u0107 wska\u017anika dla Polski budzi dyskusje, tak i dyskusje budzi spos\u00f3b na zmniejszenie dysproporcji. Recepty s\u0105 wr\u0119cz skrajne, od podatku liniowego (przyk\u0142ady kraj\u00f3w kt\u00f3re go wprowadzi\u0142y, bezpo\u015brednio tego nie potwierdzaj\u0105) do dzia\u0142a\u0144 administracyjnych, jak p\u0142aca minimalna.<\/font><\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Czytaj dalej