Chcia\u0142bym zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na artyku\u0142 w najnowszym miesi\u0119czniku „Bank i Kredyt” (numer z lutego) „Fiskalizm w Unii Europejskiej”.<\/u> Ca\u0142y numer i wymieniony artyku\u0142 s\u0105 dost\u0119pne na stronie internetowej NBP. Artyku\u0142 po\u015bwi\u0119cony jest skali obci\u0105\u017ce\u0144 fiskalnych w Europie, ale przy okazji analizowana jest Polska na tle innych pa\u0144stw. Zamieszczone dane wprawdzie s\u0105 powszechnie dost\u0119pne i nieraz w cz\u0119\u015bciach publikowane nawet w ekonomicznej prasie codziennej, ale bior\u0105c pod uwag\u0119 co z tematu obci\u0105\u017ce\u0144 zrobi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 publicyst\u00f3w i ekonomist\u00f3w, nie zaszkodzi zarekomendowa\u0107 tego tekstu<\/u>. <\/p>\n
Przypomn\u0119, \u017ce zarzut o nadmierny fiskalizm w Polsce nie jest zgodny z prawd\u0105, ale \u017ce jest cz\u0119sto powtarzany i sta\u0142 si\u0119 niemal w ostatnich latach wyznacznikiem cz\u0142owieka i ekonomisty post\u0119powego, ur\u00f3s\u0142 do rangi prawdy absolutnej<\/u>. Prawdy, kt\u00f3rej nie wolno empirycznie zweryfikowa\u0107, bo traktowane jest to jak na naruszenie prawd wiary. Prawda ta jest na tyle silna, \u017ce nawet autorka tekstu dokona\u0142a oceny fiskalizmu w spos\u00f3b zgodny z wyznaczonymi zasadami, mimo \u017ce liczby a\u017c si\u0119 prosz\u0105 o inn\u0105 interpretacj\u0119. <\/p>\n
Nie b\u0119d\u0119 si\u0119 rozpisywa\u0142 o kwestii fiskalizmu w Polsce, bo cz\u0119\u015bciowo swoje zdanie przedstawi\u0142em w artykule „Klin podatkowy”.<\/u> Skupi\u0142em si\u0119 tam w\u0142a\u015bnie na obci\u0105\u017ceniach finansowych niepodatkowych (ZUS). Pozwol\u0119 sobie jedynie na kilka uwag do tekstu. B\u0119d\u0105 to wprawdzie uwagi krytyczne, ale nie znaczy \u017ce ca\u0142y artyku\u0142 tak oceniam<\/u>. Raz jeszcze zaznaczam, \u017ce wielka chwa\u0142a autorce za podjecie tematu i okraszenie go danymi, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 same za siebie.<\/b> Ju\u017c to jest aktem odwagi, bior\u0105c pod uwag\u0119 standardy krajowej <\/span>dyskusji.<\/u><\/p>\n Na stronie 35 skala fiskalizmu europejskiego jest por\u00f3wnywana z ameryka\u0144skim i japo\u0144skim. No dobra, ale por\u00f3wnywanie gospodarki europejskiej z innymi bez podania przyczyn r\u00f3\u017cnic nie ma sensu.<\/u> Sugeruje to czytelnikowi, \u017ce wi\u0119kszy o 1\/3 fiskalizm europejski jest efektem uporu polityk\u00f3w. Czytelnik po lekturze artyku\u0142u pozostawiony jest samemu sobie. Nie podwa\u017cam oczywi\u015bcie refleksji autorki o zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy skal\u0105 fiskalizmu a elastyczno\u015bci\u0105 gospodarki wolnorynkowej. Wielu publicyst\u00f3w podejmuj\u0105cych ten temat i szukaj\u0105cych punktu odniesienia dla pa\u0144stw europejskich i Polski, robi dok\u0142adnie to samo. Czytelnik nie obyty z liczbami i realiami makroekonomicznymi sk\u0142onny jest uwierzy\u0107, \u017ce faktycznie w\u0142odarze naszego kraju wydaj\u0105 ot tak sobie kilkadziesi\u0105t miliard\u00f3w rocznie (1\/3 z wydatk\u00f3w bud\u017cetowych).<\/p>\n „Skutki fiskalizmu s\u0105 dla gospodarki bardzo bolesne..”, a o racjonalno\u015bci mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 dopiero gdy skala ingerencji w dochody podmiot\u00f3w gospodarczych ograniczy si\u0119 do zaspokojenia niewyg\u00f3rowanych potrzeb w\u0142adz. Ale co to znaczy „niewyg\u00f3rowane potrzeby w\u0142adz”?. Dochody jedynie w cz\u0119\u015bci przeznaczane s\u0105 na utrzymanie instytucji pa\u0144stwa, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 na wydatki z kt\u00f3rych korzy\u015bci osi\u0105gaj\u0105 obywatele. Jak wida\u0107, autorka chcia\u0142a w pewien spos\u00f3b zaproponowa\u0107 <\/span>poziom fiskalizmu, ale zrobi\u0142a to niezwykle og\u00f3lnie, po prostu go nie poda\u0142a. Taki poziom mo\u017ce poda\u0107 ka\u017cdy ekonomista, ale b\u0119dzie to oznacza\u0142o jednoznaczne opowiedzenie si\u0119 za modelem gospodarczym przez pryzmat udzia\u0142u pa\u0144stwa w gospodarce i sposob\u00f3w finansowania niekt\u00f3rych sfer gospodarki i \u017cycia spo\u0142ecznego. Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce krytycy obecnego poziomu fiskalizmu unikaj\u0105 wskazania poziomu kt\u00f3ry by ich zadowala\u0142<\/u>. Mo\u017cna to jedynie wnioskowa\u0107 na przyk\u0142ad po oczekiwaniach redukcji deficytu bud\u017cetowego. I w tym momencie m\u00f3wimy o redukcji najwy\u017cej kilkumiliardowej i to w mniejszym tego s\u0142owa znaczeniu. Kiedy przeliczymy to na relacje do PKB, to r\u00f3\u017cnica jest minimalna<\/u>. I takie jest w rzeczywisto\u015bci pole manewru w najbli\u017cszych latach. Pozostaje nam g\u0142\u00f3wnie sta\u0142e i mozolne poszukiwanie najbardziej racjonalnej struktury dochod\u00f3w i wydatk\u00f3w transferowanych przez aparat pa\u0144stwowy i powo\u0142ane go tego instytucje prywatne.<\/p>\n Nie przepadam za por\u00f3wnaniem Polski do ma\u0142ych pa\u0144stw ba\u0142tyckich. Z ca\u0142ym szacunkiem dla tych kraj\u00f3w, ale por\u00f3wnywanie do\u015b\u0107 du\u017cego kraju jakim jest Polska do ma\u0142ych byt\u00f3w ekonomicznych jest troch\u0119 niestosowne. Po prostu ma\u0142e kraje stosunkowo \u0142atwo mog\u0105 zmienia\u0107 niekt\u00f3re parametry makroekonomiczne. Przy okazji proponuj\u0119 dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 niekt\u00f3rych wielko\u015bciom makroekonomicznym tych\u017ce kraj\u00f3w, jak deficyty, inflacja, tempo wzrostu p\u0142ac.<\/p>\n A nawi\u0105zuj\u0105c do zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy fiskalizmem a rozwojem gospodarczym, proponuj\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilka kraj\u00f3w Zachodniej Europy. Okazuje si\u0119, \u017ce wy\u017cszy fiskalizm nie oznacza zapa\u015bci gospodarczej. Nie namawiam do osi\u0105gni\u0119cia dochod\u00f3w publicznych w wysoko\u015bci 50% czy 60% PKB, ale w makroekonomii najbardziej lubi\u0119 jej odkrywania i to „\u017ce to wszystko nie jest takie proste”.<\/p>\n Wdzi\u0119czny jestem autorce za g\u0142\u0119bsze potraktowanie tematu podatku PIT i progresywno\u015bci obci\u0105\u017ce\u0144 dochod\u00f3w os\u00f3b fizycznych razem ze sk\u0142adkami na ZUS oraz rozwa\u017ca\u0144 dotycz\u0105cych przej\u015bcia na podatek liniowy. Na t\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tekstu zwracam szczeg\u00f3lna uwag\u0119. <\/p>\n Nie mog\u0119 si\u0119 natomiast pogodzi\u0107 si\u0119 z wnioskiem, \u017ce obni\u017cenie CIT-u nie musi oznacza\u0107 spadku wp\u0142yw\u00f3w z tego podatku. Przypomniano, \u017ce podatek stawk\u0119 podatku obni\u017cono z 27% do 19%. Obawiam si\u0119, \u017ce zabrak\u0142o tu g\u0142\u0119bszej analizy wp\u0142yw\u00f3w bud\u017cetowych. Przy stabilnych parametrach jak, niskie tempo wzrostu gospodarczego, brak zmian w innych podatkach, tak du\u017ce obni\u017cenie stawki wywo\u0142a\u0142oby przej\u015bciowo (przynajmniej) wyra\u017any spadek wp\u0142yw\u00f3w. W przywo\u0142anym przez autork\u0119 roku mieli\u015bmy ju\u017c solidny wzrost gospodarczy kt\u00f3ry zwi\u0119kszy\u0142 wp\u0142ywy podatkowe i por\u00f3wnuj\u0105c 2005 z „chudymi” latami 2001-2003 warto na to zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119. Ponadto radykalnie zacz\u0119\u0142y wtedy rosn\u0105\u0107 wp\u0142ywy z podatk\u00f3w po\u015brednich, co nie by\u0142o zaskoczeniem przynajmniej w cz\u0119\u015bci. Zmierzam do tego, \u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie z t\u0105 zmian\u0105 zwi\u0119kszono wp\u0142ywy z podatk\u00f3w po\u015brednich. Tylko dlatego pozwolono sobie na tak znaczne obni\u017cenie CIT. Ponadto CIT ju\u017c w tamtym okresie dawa\u0142 mniejsze wp\u0142ywy ni\u017c PIT i w strukturze dochod\u00f3w bud\u017cetowych pe\u0142ni\u0142 skromn\u0105 rol\u0119. Rz\u0105d ryzykowa\u0142 kwot\u0105 blisko 4 mld pln, co przy rozpocz\u0119tym w 2003 r. wzro\u015bcie gospodarczym nie by\u0142o wi\u0119c zbyt wielkim ryzykiem.<\/p>\n Ju\u017c na zako\u0144czenie, kr\u00f3tko o szarej strefie wywo\u0142ywanej nadmiernym fiskalizmem<\/u>. Um\u00f3wmy si\u0119 jednak, \u017ce nawet przy marginalnych podatkach szara strefa i tak b\u0119dzie istnia\u0142a, bo cz\u0119\u015b\u0107 z nas nie ma ochoty p\u0142aci\u0107 podatk\u00f3w chocia\u017cby z powodu braku 100% wykrywalno\u015bci przez s\u0142u\u017cby skarbowe. Autorka s\u0142usznie zwracaj\u0105c uwag\u0119 na zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy fiskalizmem, tempem rozwoju gospodarczego a szar\u0105 stref\u0105, chyba dla zrobienia wi\u0119kszego wra\u017cenia poda\u0142a jednej z wi\u0119kszych szacunk\u00f3w szarych stref, w tym i dla Polski. No, chyba \u017ce podano szacunki szarej strefy przyjmuj\u0105c bardzo szerok\u0105 definicj\u0119 tego s\u0142owa.<\/p>\n Wyd\u017awi\u0119k artyku\u0142u jest raczej smutny, chocia\u017c moim zdaniem by\u0107 nie powinien. Mimo naszych problem\u00f3w makroekonomicznych, nie stracili\u015bmy tak naprawd\u0119 zdrowego rozs\u0105dku i uda\u0142o nam si\u0119 nie przekroczy\u0107 granic bezpiecze\u0144stwa. Mam tylko nadziej\u0119, \u017ce nikt nie wpadnie na pomys\u0142 by je poszukiwa\u0107 i testowa\u0107, bo pokusa obecnie istnieje<\/u>.<\/p>\n A skoro o prasie finansowej, to polecam zajrzenie do „Parkietu” z 13 czerwca. Jest tam ciekawy wywiad z Krzysztofem Rybi\u0144skim o rezerwach walutowych. To temat rzadko podejmowany przez ekonomist\u00f3w, otoczony <\/span>– cz\u0119\u015bciowo s\u0142usznie – tajemniczo\u015bci\u0105. Polecam, bo jest tam sporo ciekwostek<\/u>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czytaj dalej