{"id":756,"date":"2006-08-28T23:09:32","date_gmt":"2006-08-28T21:09:32","guid":{"rendered":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/2006\/08\/28\/kurs-walutowy-cz1-wymienialnosc-zlotego\/"},"modified":"2006-08-28T23:09:32","modified_gmt":"2006-08-28T21:09:32","slug":"kurs-walutowy-cz1-wymienialnosc-zlotego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/2006\/08\/28\/kurs-walutowy-cz1-wymienialnosc-zlotego\/","title":{"rendered":"Kurs walutowy cz1 – wymienialno\u015b\u0107 z\u0142otego"},"content":{"rendered":"

Poni\u017cszym tekstem chcia\u0142em rozpocz\u0105\u0107 kr\u00f3tki cykl publikacji, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 dotyka\u0142y kwestii kursu walutowego i jego wp\u0142ywu na gospodark\u0119 polsk\u0105 oraz jej elementy.<\/b> Cykl publikacji pozornie b\u0119dzie ze sob\u0105 ma\u0142o zwi\u0105zany. W rzeczywisto\u015bci b\u0119dzie obejmowa\u0142 szereg temat\u00f3w od przypomnienia podstawowych fakt\u00f3w z historii liberalizacji z\u0142otego w Polsce, przez kwestie makroekonomiczne po problematyk\u0119 dnia codziennego Polak\u00f3w, czyli np. wyb\u00f3r waluty w jakiej zaci\u0105gn\u0105\u0107 kredyt. Postaram si\u0119, w celu lepszego zrozumienia, ubarwi\u0107 publikacje ciekawymi przyk\u0142adami. S\u0105dz\u0119, \u017ce w ca\u0142o\u015bci cykl publikacji przybli\u017cy tematyk\u0119 kursu walutowego. <\/font><\/p>\n

W pierwszym z cyklu rozwa\u017ca\u0144 artykule chcia\u0142bym w skr\u00f3cie przypomnie\u0107 histori\u0119 liberalizacji krajowej waluty. To istotne przynajmniej z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Pierwszy to aspekt stricte historyczny, czyli przypomnienie w jak kr\u00f3tkim czasie dokonali\u015bmy w Polsce ogromnego skoku w tej dziedzinie. Drugim powodem jest zrozumienie przez czytelnika dlaczego w analizie zmian kursu walutowego i zjawisk mikro- i makroekonomicznych z nim zwi\u0105zanych na og\u00f3\u0142 nie cofam si\u0119 dalej ni\u017c do II po\u0142. lat 90-tych. W rysie historycznym przemian walutowych w Polsce opieram si\u0119 na publikacjach Edmunda Pietrzaka (jeden z czo\u0142owych autorytet\u00f3w w tej dziedzinie) oraz szeregu innych publikacji poruszaj\u0105cych ten temat (tzn. chronologie zdarze\u0144 i ich znaczenie) zawartych g\u0142\u00f3wnie w wydawnictwie NBP „Bank i Kredyt”.<\/font><\/p>\n

By zrozumie\u0107 jak wielka pod tym wzgl\u0119dem nast\u0105pi\u0142a w Polsce zmiana, proponuj\u0119 zajrze\u0107 do dowolnie wybranego podr\u0119cznika makroekonomii jakich nawet kilka stoi na p\u00f3\u0142ce ka\u017cdej wi\u0119kszej ksi\u0119garni. Ka\u017cdy z nich po\u015bwi\u0119ca sporo miejsca tematyce globalizacji rynk\u00f3w finansowych, rezerwom walutowym, rachunkowi obrot\u00f3w bie\u017c\u0105cych, wymianie handlowej no i w ko\u0144cu kursowi walutowemu. W ostatnim przypadku, podr\u0119czniki makroekonomii przedstawiaj\u0105 dorobek naukowy z kilkudziesi\u0119ciu lat, w ci\u0105gu kt\u00f3rych dochodzono do wymienialno\u015bci waluty w dzisiejszym rozumieniu i poszukiwano najlepszego modelu rynku walutowego (dok\u0142adniej: zasad jakie go kszta\u0142towa\u0142y) dla ka\u017cdego kraju oraz szukano odpowiedzi na pytania: co steruje zmianami kurs\u00f3w walutowych, jak mierzy\u0107 te zmiany i jak wyznacza\u0107 kursy w przysz\u0142o\u015bci.<\/font><\/p>\n

Polecam zapoznanie si\u0119 z tym tematem, bo dopiero wtedy wida\u0107, \u017ce zmiana w tej dziedzinie jaka mia\u0142 miejsce w Polsce w ostatnich kilkunastu latach, to w rzeczywisto\u015bci niemal historia liberalizacji wymienialno\u015bci waluty w pigu\u0142ce. Mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce w kwestii wymienialno\u015bci z\u0142otego przerobili\u015bmy t\u0105 problematyk\u0119 w tempie kilkukrotnie szybszym ni\u017c wiele innych rozwini\u0119tych kraj\u00f3w. <\/font><\/p>\n

Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce argument z okresem dochodzenia do pe\u0142nej wymienialno\u015bci nie ma tu znaczenia, bo skoro na \u015bwiecie – przynajmniej tym bardziej ekonomicznie rozwini\u0119tym – osi\u0105gni\u0119to przekonanie (oraz to przetestowano) o wy\u017cszo\u015bci otwartego rynku (\u017cadnych ogranicze\u0144 w wymienialno\u015bci, dysponowaniu i decydowaniu posiadan\u0105 walut\u0105) w liberalizuj\u0105cej si\u0119 gospodarce to wydaje si\u0119 oczywiste ze osi\u0105gni\u0119cia z tych\u017ce kraj\u00f3w nale\u017cy jak najpe\u0142niej i jak najszybciej wprowadzi\u0107 w kraju. Niestety w takim przypadku jak Polska, czyli kraju s\u0142abego ekonomicznie i odseparowanego przez d\u0142ugie lata od wolnorynkowego i rozwini\u0119tego \u015bwiata, gwa\u0142towne otwarcie gospodarki przy pe\u0142nej wymienialno\u015bci nios\u0142o sporo zalet ale i szereg powa\u017cnych zagro\u017ce\u0144 dla stabilno\u015bci ekonomicznej kraju. Cz\u0119\u015b\u0107 tych problem\u00f3w w r\u00f3\u017cnej skali przerobili\u015bmy w nast\u0119pnych latach, b\u0105d\u017a byli\u015bmy ich \u015bwiadkami na \u015bwiecie (kryzysy z II po\u0142. lat 90-tych).<\/font><\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 definiowa\u0142 poj\u0119cia wymienialno\u015bci, bo jest to materia\u0142 na solidne odr\u0119bne opracowanie. To nie tylko zmiany przepis\u00f3w prawa dewizowego, ale i innych akt\u00f3w prawnych kt\u00f3re reguluj\u0105 lub wywieraj\u0105 wp\u0142yw na decyzje o nabywaniu d\u00f3br, us\u0142ug czy inwestowaniu \u015brodk\u00f3w pieni\u0119\u017cnych przez nierezydent\u00f3w w Polsce i odwrotnie. By by\u0142o jeszcze trudniej, to niejednokrotnie akty prawne ni\u017cszego rz\u0119du ni\u017c ustawa, mia\u0142y wi\u0119kszy wp\u0142yw na liberalizowanie kursu ni\u017c ustawy.<\/font><\/p>\n

Generalnie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce proces liberalizacji walutowej to zwi\u0119kszanie swobody wymiany waluty i dysponowaniem ni\u0105 przy znoszeniu ogranicze\u0144 dotycz\u0105cych przedmiotu transakcji dla rezydent\u00f3w i nierezydent\u00f3w. Kolejnym dowodem na to, \u017ce rozwa\u017cania o wymienialno\u015bci z punktu widzenia przepis\u00f3w s\u0105 dosy\u0107 trudne i na og\u00f3\u0142, poza bezpo\u015brednio zainteresowanymi, ma\u0142o interesuj\u0105ce dla przeci\u0119tnego Polaka jest stosunkowo ma\u0142a ilo\u015b\u0107 publikacji na ten temat. Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce artyku\u0142\u00f3w w mediach czy ksi\u0105\u017cek w ksi\u0119garniach o wymienialno\u015bci z\u0142otego czy generalnie problematyce liberalizacji waluty jest stosunkowo ma\u0142o.<\/font><\/p>\n

Problematyka kursu walutowego jest raczej widziana przez pryzmat wp\u0142ywu zmian kursu walutowego na inwestycje czy gospodark\u0119. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce rynek walutowy z jego intryguj\u0105ca\u00a0 <\/span>zmienno\u015bci\u0105 (ile\u017c mo\u017cna zarobi\u0107 na operacjach futures, pod warunkiem \u017ce prawid\u0142owo przewidzi si\u0119 kierunek zmian kursu) to m.in. pochodna podejmowanych decyzji poszerzaj\u0105cych zakres wymienialno\u015bci z\u0142otego.<\/font><\/p>\n

Przed rozpocz\u0119ciem transformacji z\u0142oty by\u0142 praktycznie tzw. walut\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 i niewymienialn\u0105<\/b>. Z obawy przed skutkami skokowej zmiany systemu walutowego dla gospodarki u progu przemian, zdecydowano si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci na wewn\u0119trzn\u0105 wymienialo\u015b\u0107 z\u0142otego (1 stycznia 1990 r.). W pierwszych kilku latach oznacza\u0142o to m.in. dost\u0119p importer\u00f3w do dewiz dla dokonywania p\u0142atno\u015bci i odsprzedawania pa\u0144stwu\u00a0 <\/span>wp\u0142ywy eksportowe. Pocz\u0105tkowo rezydencji nie mogli posiada\u0107 rachunk\u00f3w walutowych nawet w kraju (na mo\u017cliwo\u015b\u0107 utrzymywania konta za granic\u0105 czekali jeszcze kilka lat). Znacznie mniejsze ograniczenia dotyczy\u0142y transakcji nierezydent\u00f3w. W pierwszych latach powa\u017cnym ograniczeniom podlega\u0142y transakcje kapita\u0142owe i mo\u017cliwo\u015b\u0107 u\u017cywania waluty krajowej w handlu zagranicznym, co nadawa\u0142o naszym przemianom jeszcze wi\u0119kszej indywidualno\u015bci. <\/font><\/p>\n

Kolejnym istotnym etapem by\u0142o uzyskanie statusu waluty wymienialnej wg standardu MFW 1995 r. a dalej wg standardu OECD. Wprowadzone nowym prawem dewizowym (z 1994 r.) i innymi aktami prawnymi zmiany doprowadzi\u0142y w kolejnych latach m.in. do zniesienia konieczno\u015bci odsprzeda\u017cy walut przez eksporter\u00f3w i stopniowo liberalizowano obroty kapita\u0142owe z zagranic\u0105. Znacznie zmniejszono ograniczenia w nabywaniu nieruchomo\u015bci i dokonywaniu inwestycji jak na przyk\u0142ad utworzenie plac\u00f3wek za granica i nabywanie papier\u00f3w warto\u015bciowych (o ile dotyczy\u0142o krajach nale\u017c\u0105cych do OECD). Dzi\u0119ki temu zmniejszono r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy mo\u017cliwo\u015bciami inwestycji jakie mieli rezydenci i nierezydenci. Po\u0142\u0105czone to by\u0142o ze znacznymi ust\u0119pstwami dla przypadku inwestycji dokonywanych przez nierezydent\u00f3w w kraju. Nale\u017cy jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce z punktu widzenia wymienionych wcze\u015bniej standard\u00f3w wymienialno\u015bci walut, do\u015b\u0107 ostro\u017cnie dokonywali\u015bmy tych zmian. <\/font><\/span><\/p>\n

\n

Przed ko\u0144cem 1998 r., kiedy to uchwalono now\u0105 ustaw\u0119 Prawo dewizowe, z\u0142oty by\u0142 ju\u017c walut\u0105 wymienialn\u0105 zbli\u017con\u0105 do kryteri\u00f3w OECD. Niemal pozbawione ogranicze\u0144 by\u0142y obroty bie\u017c\u0105ce, kapita\u0142owe (inwestycje zagraniczne z rezydentami) oraz pewna cz\u0119\u015b\u0107 obrot\u00f3w kapita\u0142owych dotycz\u0105cych po\u017cyczek. Nadal starali\u015bmy si\u0119 do\u015b\u0107 ostro\u017cnie otwiera\u0107 sfer\u0119 zewn\u0119trznej wymienialno\u015bci z\u0142otego. Zniesiono restrykcje dla transakcji kapita\u0142owych powy\u017cej roku i zmniejszono je dla transakcji poni\u017cej roku.<\/font><\/p>\n

Jednym z donio\u015blejszych wydarze\u0144 by\u0142o uchwalenie wspomnianej wy\u017cej nowej ustawy Prawo dewizowe. Obowi\u0105zuj\u0105ca od 1999 nowa ustawa potwierdzi\u0142a zewn\u0119trzn\u0105 wymienialno\u015b\u0107 z\u0142otego. Dokona\u0142a liberalizacji obrotu instrumentami pochodnymi oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakupu dowolnej kwoty walut obcych (jednak przy utrzymaniu ogranicze\u0144 w transferze\u00a0 <\/span>tych \u015brodk\u00f3w za granic\u0119.). Nowa ustawa okre\u015bli\u0142a r\u00f3wnie\u017c zasady dzia\u0142ania na wypadek nag\u0142ych i negatywnie skutkuj\u0105cych przep\u0142yw\u00f3w kapita\u0142u. Dodatkowo przystosowa\u0142a terminologi\u0119 i poj\u0119cia do standard\u00f3w wymaganych przez organizacje zagraniczne z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy, tzn.: MFW, OECD i Unii Europejskiej).<\/font><\/p>\n

Pomimo tak znacznego kroku, Polsk\u0105 oci\u0105ga\u0142a si\u0119 z liberalizacja kr\u00f3tkoterminowych transakcji kapita\u0142owych. W efekcie nie wype\u0142niali\u015bmy wszystkich przyj\u0119tych zobowi\u0105za\u0144 wobec OECD ( na szcz\u0119\u015bcie OECD by\u0142a bardzo dla Polski wyrozumia\u0142a).<\/font><\/p>\n

Nie mogli\u015bmy jednak bez ko\u0144ca przeci\u0105ga\u0107 w czasie niekt\u00f3rych decyzji. Wej\u015bcie do UE i tak zmusza\u0142o Polsk\u0119 do podj\u0119cia trudnych dla Polak\u00f3w problem\u00f3w w rozdziale „o swobodzie przep\u0142ywu kapita\u0142u”. Pojawi\u0142a si\u0119 znowu kwestia znoszenia ogranicze\u0144 w sprzeda\u017cy ziemi cudzoziemcom i dalszego poszerzania swobody przep\u0142ywu kapita\u0142u kr\u00f3tkoterminowego. <\/font><\/p>\n

Jako ciekawostk\u0119 przytocz\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ca\u0142kowita swoboda w obrocie nieruchomo\u015bciami obok liberalizacji kr\u00f3tkoterminowych przep\u0142yw\u00f3w kapita\u0142owych jest niemal miernikiem osi\u0105gni\u0119cia ca\u0142kowitej wymienialno\u015bci. <\/font><\/p>\n

<\/formulas \/><\/shapetype \/><\/p>\n

<\/font><\/shape \/><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

UE wyznaczy\u0142a termin graniczny (do ko\u0144ca 2002 r.), co by\u0142o dobrym bod\u017acem do przyspieszenia prac nad nowa ustaw\u0105 dewizow\u0105. Nowa ustawa znosi\u0142a kolejne ograniczenia we wspomnianych kwestiach, ale g\u0142ownie dla kraj\u00f3w OECD i UE. <\/font><\/p>\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce obecnie nasza waluta ma za sob\u0105 przewa\u017caj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 drogi od kraju o niezwykle ograniczonej wymienialno\u015bci do kraj\u00f3w o pe\u0142nej wymienialno\u015bci waluty. <\/font><\/p>\n

Proces liberalizacji wymienialno\u015bci szed\u0142 w parze ze zmianami na rynku walutowym. Zwi\u0119ksza\u0142y si\u0119 obroty, liczba i typ uczestnik\u00f3w. W opisanym wy\u017cej okresie przeszli\u015bmy od kursu sztywnego do – niemal od pocz\u0105tku obecnej dekady – systemu p\u0142ynnego kszta\u0142towania kursu. Ale o tym w kolejnej cz\u0119\u015bci.<\/font><\/p>\n

Marek \u017beli\u0144ski, sierpie\u0144 2006 r.<\/font><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[20],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/756"}],"collection":[{"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=756"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/756\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/opinieekonomiczne.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}